>> HOMEpage
Provenance van en kunstroof uit het
album amicorum van Wybrand de Geest
Internetuitgave: M.H.H. Engels, najaar 2025
In de 1665 geïnventariseerde bibliotheek van Wybrands oudste zoon Simon treft men aan: Twee bondels van gedichten en anders. Of daarmee o.a. het album amicorum beschreven wordt, is onduidelijk en onzeker. Hero, zoon van Simon, maakt als langstlevende nazaat van Wybrand een grote kans op het bezit van het album. Diens echtgenote Maria Hagius overleed te Leeuwarden in mei 1737.Suzanne Rus heeft het album besproken in De Vrije Fries 94 (2014), 31-60 en schrijft in noot 2: Het is een groot gemis dat de tekening van Mathijs Harings door een latere eigenaar uit het album is gescheurd.
Cornelis Hofstede de Groot behandelde de inscripties 125 jaar eerder uitvoerig in 'Het vriendenalbum van Wibrand Symonszoon de Geest', Oud Holland 7 (1889), 235-240 en schreef o.a.: Een elftal zorgvuldig geteekende wapens, benevens twee teekeningen komen in het album voor. Verscheiden anderen moeten er blijkens de bijschriften of blijkens de achtergebleven sporen door een vroegeren eigenaar uit zijn gescheurd.
In 1858 vermeldt Christiaan Kramm (De Levens en Werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters, van den vroegsten tot op onzen tijd, zeven delen, Amsterdam 1857-1864, II, 550-553) het album amicorum van De Geest voor het eerst.
Wopke Eekhoff noemde het album in zijn artikel 'De vrouw van Rembrandt', p. 5-7, aant. 2 (In Europa, Binnen- en buitenl. Lettervruchten, 1862).
In het vijfde gedeelte van de Systematische catalogus van de Provinciale Bibliotheek van Friesland (1881) wordt het album op blz. 1848 onder signatuur 506 Hs beschreven als een geschenk van Jhr. Mr. J.M. van Beijma* [1781-1847, lid. Prov. Staten, voorzitter Fries Genootschap 1827-1828, bestuurslid 1828-1834, identiteit bevestigd door Marlies Stoter per mail d.d. 14-10-2025. Marlies publiceerde in het tijdschrift Fryslân jaargang 31 nummer 5, blz. 13-16 over het album amicorum van Wybrand de Geest: 'Een zeldzaam vriendenboek'. Opvallend is haar opmerking: "Wel aan de schaar ontkwamen ...". De bladzijde met een tekening van een leeuw en daarnaast een Nederlandse tekst is er nog: diefstal was in dit geval een groter risico, immers herkomst uit een Nederlandse bron zou duidelijk zijn.
Eén groen stukje van een kleurenaquarel is in de kneep nog aanwezig. Het betreft de bijdrage van Wybrands broer Gelis te Utrecht; transcriptie:
Geest E. V. C.
Anno 1613
In Uutrecht den 3 Augustus.
Het internet doorzoeken naar tekeningen (drawings) van een van de ontbrekende kunstenaars, Molijn, leverde een prent op met het onderschrift "From a Drawing of Molyn in the Collection of the Earl Bute".
[Nederlands landschap met molen, niet - gezien het onderwerp - de vermiste tekening uit het vriendenalbum van Wybrand Symonszoon de Geest, gedateerd In Rome den 6 Junij 1618.]
John Stuart, 3e graaf van Bute (Edinburgh, 25 mei 1713 - Londen, 10 maart 1792) was een Schots edelman die onder koning George III diende als eerste minister van Groot-Brittannië. Bute studeerde aan het Eton College en daarna Burgerlijk Recht in Groningen en Leiden, waar hij in 1732 afstudeerde.
Op 14 augustus 1730 schreven zich drie studenten uit Schotland in bij de Universiteit van Groningen, namelijk de heren Bute, Bothwell en Middleton. In het Album Studiosorum staat het als volgt:
14 aug. 1730
Bute, comes ex Britaniae par[t]ibus
A. Bothwell, Scoto Britannus
G. Middleton, Scotus, Jur.
De jaren in Nederland zorgden ervoor dat Bute een groot liefhebber van de Nederlandse schilderkunst werd.
Maakte edelman Bute tijdens zijn twee jaar te Groningen een uitstapje naar het stadhouderlijk hof in Leeuwarden? Zag hij daar de door Wybrand de Geest geschilderde portretten van Friese stadhouders? Werd hij nieuwgierig naar meer kunst van Wybrand? Kwam hij bij een erfgenaam van de schilder en kreeg hij daar het album amicorum te zien? En ging hij toen in de fout? In 1730-1732 leefde de weduwe Maria Hagius van Wybrands kleinzoon Hero nog. Allemaal vragen die misschien toch aanleiding kunnen zijn een onderzoek in te stellen naar de Bute collection? Ook voor bijv. Leonaert Bramer, Wouter Crabeth II en Cornelis van Poelenburch vindt men er onderschriften "From a Drawing of ..... in the Collection of the Earl Bute".
Nog een opmerking: door het uitscheuren van een tekening miste de dief de naam van de kunstenaar op de voorgaande linker bladzijde met tekst, waardoor de handelswaarde van tekening beperkt werd. Maar tegelijk verborg hij de herkomst van zijn "aanwinst".
| Wybrand de Geest en (klein)kinderen ontleend aan Wybrand de Geest - Meesterlijke portretten; samenstelling Marlies Stoter. WBooks [&] Fries Museum [2025] | |||
|---|---|---|---|
| ♥ Wybrand Simons de Geest Leeuwarden 16 augustus 1592-1663/1665 Leeuwarden Schilder x 19 oktober 1622 te Leeuwarden (stadhuis) ♥ Hendrickien Franses Ulenburgh Leeuwarden 3 maart 1600-17 januari 1672/1 juli 1679 Leeuwarden Dochter van Frans Hendricksz Ulenburgh, wijnhandelaar, en Ygh Douwesdr Popma |
♥ Simon de Geest Leeuwarden ca. 1625-oktober 1665 Leeuwarden Arts te Leeuwarden x 7 augustus 1652 te Leeuwarden (stadhuis) ♥ Anna Maria van Peyma † vóór 9 november 1664 Leeuwarden Dochter van Hero Hartmans Peyma en Marichien Crabbe |
♥ Hero de Geest Leeuwarden ca. 1661-1727 Workum Luitenant van een compagnie te voet en contrarolleur x 1681 te Leeuwarden (stadhuis) ♥ Maria Hagius † mei 1737 Leeuwarden Dochter van Willem Hagius, advocaat voor het Hof van Friesland en schepen van Leeuwarden, en Rinske Simons Rapenburgh |
|
| ♥ Eva Maria de Geest * Leeuwarden-† vóór 28 februari 1663 x 20 september 1658 te Dantumadeel (gerecht) ♥ Adam (Joseph) Pijnacker Schiedam ca. 1621-maart 1673 Amsterdam Landschapschilder Zoon van Christiaen Adams van Kerckhoven, wijnkoopman, en Maria Jansdr Graswinckel |
♥ Wibrandus Pijnacker Schiedam 1660, jong overleden ♥ Maria Pijnacker Schiedam 1661-1738 Leeuwarden x 30 januari 1680 te Leeuwarden (stadhuis) ♥ Joannes Pierson, weduwnaar 1648-1707 Leeuwarden Franse kramer, lakenkoper, politiemeester Nieuw Burger Weeshuis te Leeuwarden Zoon van Paulus Pierson, soldaat, schermmeester en komediant, en Bauckien Folckerts |
||
| ♥ François de Geest * Leeuwarden-† tussen 9 september 1672/1677 Leeuwarden Ongehuwd Schilder van bloemen en bloemstillevens | |||
| ♥ Catharina Thecla de Geest Leeuwarden vóór 1639-1699/1707 Leeuwarden Ongehuwd |
|||
| ♥ Julius de Geest Leeuwarden ca. 1639-1699 Leeuwarden Schilder en dichter x 13 december 1667 te Leeuwarden (stadhuis) ♥ Brigitta van Bolten †1699 Leeuwarden Dochter van Richard van Bolten, advocaat voor het Hof van Friesland, en Winanda van den Sande |
♥ Wybrandus de Geest Leeuwarden vóór 1676-1716 Culemborg Ongehuwd? Schilder, schrijver, dichter en toneelspeler ♥ Wijnanda Maria de Geest † 1728 Leeuwarden x 11 december 1712 te Leeuwarden (Oldehoofsterkerk) ♥ (a) Henricus Renderinck † 1715 Soldaat x 28 juni 1716 te Leeuwarden (Jacobijnerkerk en R.K. statie Nieuwestad) ♥ (b) Gerardus Mames [diens echtgenote begr. of overl. 15-9-1728; hij hertr. 10-6-1731 Lysbeth Hansen] ♥ Hendrina de Geest Jong overleden |
||
Vgl. in album: Cornelis van Poelenborch, in roomen 1617, met Italiaansch gedicht met in Amsterdam Rijksprentenkabinet: 'De boog van Titus, in roomen, 1621'.
W. Eekhoff, De vrouw van Rembrand. Afgedrukt uit: Europa, Binnen en buitenlandsche lettervuchten, Amsterdam 1862, HCL bibliotheek C 2099 resp. Tresoar 53 SK. Hierin blz. 28-33: II. De familie de Geest. Blz. 28: Het [bij Kramm] vermelde album van Wybrand Simons de Geest, behoorende aan de Provinciale Bibliotheek van Friesland, bevat een 40tal inschrijvingen ... . Eekhoff maakt geen melding van ontbrekende bladen!
Ben Broos, Saskia de vrouw van Rembrandt, Zwolle 2012, schrijft op blz. 134 onder Friese documenten: Wopke Eekhoff, die in 1851 "bij het doen van nasporingen in Amsterdam" met zijn collega Scheltema gegevens had uitgewisseld, zette een eigen onderzoek in gang dat zich speciaal richtte op de persoon van Saskia. Hij publiceerde zijn - in de aanhef geciteerde - bevindingen pas tien jaar later in een artikel in de obscure periodiek Europa, dat vervolgens ook als een boekje (overdruk) werd verspreid.
Beyma, eerste voorzitter Fries Genootschap 1827, bestuurslid 1828-1834, overleden 1847, wordt bij de beschrijving van het album in de Systematische catalogus deel V genoemd als schenker van het album. Wanneer die schenking gedaan is wordt niet vermeld. Geschonken in of vóór 1847 (legaat?), met het oog op(?) opening PB en 25 jaar FG in 1852?
In juli 1844 aanvaardden de Staten van Friesland de door de Koning aangeboden Franeker bibliotheek in bruikleen. De boeken bleven voorlopig in Franeker. In 1849 werd de bibliotheek van ca. elfduizend boekdelen per schip naar Leeuwarden overgebracht en op een van de zolders van het nieuw gebouwde Paleis van justitie ondergebracht. In juli 1851 werd aldaar een studiezaal ingericht. Opening PB op 1 oktober 1852; summier aangekondigd LC 6 sept.
Of was het jhr. mr. Julius Matthijs van Beyma (1813-1898), officier van justitie, die het album de Geest aan de Provinciale Bibliotheek schonk?
Onzeker blijft door wie en wanneer het album van tekeningen is beroofd evenals door wie en wanneer precies het aan de Provinciale Bibliotheek van Friesland is geschonken.
>> begin