>> HOMEpage
Ezumazijl gedenksteen
Internetuitgave: M.H.H. Engels, maart 2026
De tekst op de recent gerestaureerde c.q. overschilderde gedenksteen bij Ezumazijl is verschillend getranscribeerd. Het probleem is de achtste regel van onderen af: staat er doorheijengen of doorweijengen?Het Friese zijl staat voor sluis, in dit geval een spuisluis, zoals beeldend te zien is op een detail van de kaart Oostdongeradeel in de zeventiende-eeuwse atlas van Schotanus: het spruitende/spuiende water.
Voor de nakomelingen.
In den jare 1671 is deze Ezumazijl gelegd,
onder directie van Georg Wilko van Schwartzen-
berg en Hohenlandsberg, Heer van Vischhuizen en
Wiarden, Grietman over Dongeradeel oostzijde
der Paezens en gedeputeerde staat van Friesland
en
Jr. Philippus van Humalda, Raad ordinaris
in den Hove van Vriesland, beide [Heeren]
wegens de landeigenaars daartoe gecommitteerd
zijnde de eerste steen gelegd, den 27 Junij des avonds
tusschen vier en vijf uur, door Wilko van Holdinga
vriheer toe Schwartzenberg en Hohenlandsberg,
heer van Vischhuizen en Wiarden, old in 't agtste
jaar en Jr. Frans van Humalda, old in 't elfde jaar,
op order van de Heeren Jr. Schwartzenberg
en de Heer H:H: v: Harsma, als daartoe geau-
thoriseert zijnde door de Heeren Dorps volmagten, is in den jare
1745 den 5 Julij de Ezumazijl droog gemakt en onder de
muuren bevonden dat de door wijengen* ende heipalen
geheel weg geeten waren door de zee wormen zoo dat op
nieus het vront tot tien voet agter de groote vloeddeuren
onder water langs de geheele zijl alles op nieus is gemaakt
en de rottenk verbeterd zoo dat alle 't hout werk onder
water met eene Rollag van steen is bemetselt en de slag-
balken met koeper bekleet zulks onder waater af gedaan,
door gods zeegen gelukkig volbragt den 26 November 1745
De Leeuwarder Courant van 30-08-1910 las doorheijengen:
Ezumazijl ... Volgens een in den muur aangebrachten gedenksteen
werd de sluis in het jaar 1745 drooggemaakt, omdat herstellingen moesten worden aangebracht. 't Bleek toen, dat "onder de muren de doorheijengen en heipalen geheel door de zeewormen waren opgegeten".
Na dien tijd werd de sluis nog driemaal drooggemaakt en hersteld en wel in de jaren 1827, 1854 en 1879.
Het internet geeft helaas zonder de bron (een woordenboek) te vermelden: de term doorheijengen (soms gespeld als doorheien of doorheijingen) wordt in historische context, specifiek in Friesland, gebruikt om te verwijzen naar het versterken of vernieuwen van de palenrijen (heipalen) achter vloeddeuren of sluisdeuren. Het betreft een verouderde term die aangeeft dat de heipalen tot in de bodem zijn doorgedreven om de constructie te stabiliseren, vaak na schade door zeewormen.
Hier nu een detail van de gedenksteen vóór de restauratie:
Leest men hier doorheijengen of door weijengen?
* de beide in zee wijdarms uitstekende palenrijen zoals die te zien zijn op de kaart van Oostdongeradeel in de Eekhoffatlas
Had op de inspringing van de tekst op de steen vóór "op order van ..." misschien iets moeten staan zoals "Aldus"?
En "Heeren" aan het eind van de tweede regel van de tweede alinea?
>> begin