>> HOMEpage
Koningin Christina van Zweden op bekeringsreis naar Rome 1654-1660
Bron: uitgave 1660
Internetuitgave: M.H.H. Engels, mei 2026
De gotische letter omgezet in romein m.b.v. OCR.
♥ bloeimaand mei - grasmaand april - herfstmaand september -
hooimaand juli - lentemaand maart - louwmaand januari - oogstmaand
augustus - slachtmaand november - sprokkelmaand februari -
wijnmaand oktober - wintermaand december - zomermaand juni
1
CHRISTINA
Koninginne van Sweeden,
Gedaen door Nederlandt, Duytslandt Vranck-
rijck, Italien, &c.
en Coninck en
alleen Heerscher te zijn/ heeft groote naem/maer weynigh rusts veel moeyte/ arbeydt/ sorgen/ gevaer/
en by verscheyde Lieden stanck voor danck: ghelijck ons de
ondervindinge voor waerachtigh bewijst/ in Demosthenes en
Themistocles, volgens 't gene Aelianus en Plutarchus daervan
getuygen/ seggende: dat de gevaren/ moeytens en arbeyden
tot de verkrijginghe der Eer-ampten en Heerlijckheden in
vergelijckinghe waren als twee wegen: waer van de eene sich uytstreckt tot
Staet/ Majesteyt/ Heerlijckheyt en Aensien/ en d'ander tot de Doodt. Wan-
neer sy nu de keur hadden op een van dese twee wegen te wandelen/ so souden
sy hunne Wetten op die tot de doodt een nauwe toeganck had/ voor de andere
setten en bewandelen. Want dese wijse Mannen wisten seer wel/ wat al moei-
te/ arbeydt/ sorgh en gevaer by de Regeeringe wordt ghevonden: en hoe veel-
voudich de sorgelijcke bedrijven zijn. Wat voorsichtigheit daer toe behoort/ en
wat ongelucken daer aen kleven. Want/ wanneer men alle dingen met de
grootste vlijt verricht/ dan kan men daer door geen dank verdienen/ maer men
heeft voor lof/ laeck te verwachten. Ja/ sy moeten lijden dat elk hen op de tong
draegt/ richt/ berispt/ schelt en versmaet. En wanneer se hun bevlijtigen/ om de
Burgerlijcke Vryheit te beschermen/ dan moeten sy ieders knecht zijn/ en hun
eygen Vryheit verliesen. Wanneer getrouwe Regeerders/ sich by elck aenge-
naem soecken te maken/ dan worden sy om hunne verdiensten van elk gehaet.
Wanneer sy het Gemene-best bevorderen/ dan plagen sy hun eygen leven. Sy
worden dagelijcx overlopen. Sy hebben meer beschicks/ meer sorghs/ en veel
meer bekommerende gedachten/ dan hairen op de pan/ en schaeckelen aen een
gouden Keten worden getelt.
Gelijk eenigsins kan worden gesien aen Similus, die van den Keyser Adrianus
tot de tweede Persoon in 't Keyserrijk verheerlickt en afgedankt zijnde/ seven
Jaren op sijn Landt een Burgerlick leven voerde; des bemerckende/ dat sijn
sterf-uur begon te naken sijn Graf-steen met dese woorden liet vervullen: Hic
2
Similis jacet cujus aetas multorum fuit annorum, ex quibus tantum septem vixit.
't geen vertaelt/ dese sin heeft: Hier onder ligt Similis begraven, zijnde gekomen
tot een hogen ouderdom en veel jaren; doch hy heeft daervan niet meer dan seven
volkomen geleeft. Betekenende/ dat al die tijt die hy ten Hoof geleeft had/ voor
geen leven was te schatten. Hier om hebben sommige 't Hof geschat gelijk een
Huys/ 't welck van buyten een grooten en schoonen Gevel/ maer van binnen
geen gerijf en heeft.
Of het nu wel also is/ dat de verheerlijckte menschen weynig goede dagen/
rust en vrede by hunne Heerlickheydt hebben; soo bevinden wy evenwel da-
gelijcks/ dat veel Lieden/ om sulck een onrustig leven/ Eer en groote Naem te
bekomen/ niet alleen hunne Goederen/ maer ook lijf en leven met voorbedach-
ten rade en vrywilligh/ in het gevaer setten/ onnodig de Historien daervan op
te slaen/ die ons een geheele menighte van sodanige souden aenwijsen.
Van een geheel andere aert en nature was Christina, Koninginne van Swe-
den/ Dochter van den Grooten Gustavus Adolphus, die Duytslant/ door het ge-
klater van sijne Wapenen/ en 't klincken van sijn swaerden/ heeft doen sidde-
ren/ en Munchen, Hooftstad in Beyeren, zege-pralende vermeestert; want als sy
eenige Erfgenaem des Rijcks/ in volle heerlickheyt en glans/ als oyt een Ro-
ninginne gehat heeft/ in den Jare 1650, met toestemmen van alle Rijks-raden
door den Aertz-bisschop van Upsalen, met uytnemende toestel gekroont wiert,
heeft men hun al verder soecken te verheffen en te bevestighen in't Rijck/ door
een Huwelick met den Pals-Graef Carel Gustaef, haren Neef, maer sy alrede
gevoelt hebbende de bekommeringen en lasten der gekroonde Hoofden, heeft
sodanig Huwelick met eerbiet geweygert/ tonende hun/ of uyt Godsdienstig-
heydt/ of uyt eenig ander insicht/ meer tot de eensaemheyt/ dan Trouw gene-
gen, om de selve dan te veiliger te beleven/ heeft haer van alle last en bestier der
Regeringe/ uit eygen drift/ ontlast/ en ontslagen/ 't welck by sommige een won-
derlijcke deugt/ maer by de verstandige/ als de grootste sotheyt wiert geschat/
die opt in 't hooft van een vrouwe soude mogen vallen/ dragende dat op/ den 16
dagh van Soomer-maent, 1654, den voor-seyden Carel Gustaef, makende haer
selven van een Souverain/ een Ondersaet/ niet van wegen enige nootsakelik-
heyt ofte onbequaemheydt/ want wie sagh oyt wijser/ voorsichtiger en kloeck-
moediger Koninginne/ als dese? maer als boven gesegt is/ uyt eygen bewegin-
ge en liefde tot de eensaemheit/ en lust om de werelt door te wandelen; volgende
hier in na Scipio Africanus, welcke als hy groote lof/ en treffelijcke Naem/ door
sijn heerlijcke Daden verkregen had, meer dan oyt yemant van de Romeynse
Hopmannen gehat heeft/ ginck het Hof van Romen begeven/ en wonen in een
kleen Landt-huysken/ by 't Dorp Linternum, tusschen Pinsel en Capua, alleen
met dit onderscheit/ dat Christina, nu los van de Regeringe/ de werelt wil gaen
besichtigen/ en eens uit de Koperbergen/ en Steenrotzen/ die de Gotten eertijts
verlaten hebben/ daer hun Lof en Roem dus langh als besloten had geweest/
eens aen Duytslant, Vranckrijk, Italien, en andere Gewesten de selve bekent ma-
ken/ en de soete lucht vernemen; met welcke Reyse/ by haer al voor drie ofte vier
3
Jaren voorgenomen/ wy 'er sullen volgen/ en sien de vreemde voorvallen/ hun
in de selve gebeurt/ en hoe sy 'er selven in alles onsichtelick heeft gedragen.
De Koninginne van Sweden/ dan uyt 'et Rijck reysende/ soude na alle mee-
ninge over zee na Pomeren trecken/ om de Landen en Goederen/ tot hun on-
derhout gegeven te besichtigen: De Konink liet 7. groote Schepen gereet ma-
ken om haer te geleyden/ onder 't beleyt van Wrangel, en gaf aen den Gouver-
neur van Oelandt ordre voor alle bereydtselen/ die de Konincklijcke Majesteyt
waerdig waren/ om haer te ontfangen: Sy maeckte oock een schijn dat se daer
na toe wilde/ en alree een dag gereyst hebbende/ raemde sy haer reyse te landt
te nemen/ en dwars door Denemarcken te trecken/ 't welk sy dede/ en quam den
28. dagh van Hoy-maent tot Hamborgh, bleef eenige dagen onbekent/ omdat se
Mannelicke klederen aen hadt/ 't hair eenighsins gekort/ in 't Grauw/ en op
sijn Holsteyns/ met een Sluyer om den Hals/ en den Hoet aen een zijde opge-
rolt: Zy vergenoegde haer gehuysvest en onthaelt te zien/ in 't Huys van een
besonder Persoon haren Vrint: Eenige meinen haer korts daerna/ in voorige
gestalte/ toe Utrecht en elders (doch onbekent) gesien te hebben/ vermits sy den
6. dag van Oogst-maent tot Antwerpen aenquam/ gebergt ten huyse van den E.
Geerard Saljau; hier toonde sy hun genegentheyt tot de Roomsche Godtsdienst/
en ginck eerst by de Carmeliten, en daerna by de Jesuiten en andere Collegien
te eeten/ daer ieder sijn sobere gewoonte in 't schaffen onderhielt: Eenige maen-
den verbleef sy binnen Antwerpen, besag alles/ trock oock na sommige buyten
Kloosters/ stelde middeler tijdt een nieuwe Leverije toe/ om daer mede insge-
lijcks 't Hof van Brussel te gaen besien.
Den 18. dagh van Winter-maendt, wierdt de Koninginne Christina, door den
Graef van Fuensaldagne, uyt den naem van den Aerts-Hartog Leopoldus ge-
nodight/ 'er selven na Brussel te vervoeghen/ en aen 't Hof haer te willen komen
vermaken/ daer in verwillight hebbende/ nam den 23. der voorseyde maendt de
Reys aen; De Aerts-Hertog verwellekomde hare Majesteyt te Willebroeck;
En hielden hun middaghmael aen 't tweede Sas/ op 't Huys van La Faitte:
Vanwaer sy toen/ in 't Jacht van Antwerpen tredende/ nae Brussel voeren:
Leopoldus was gedurig met den bloten Hoofde: en aldus t'samen in den Roef
van 't Jacht/ speelden tot hun vermaeck en kortinge van den wegh. Boven op
it Jacht waren al sijn Hoogheyts Keteltrommen en Trompetten/ dese daver-
den altoos; maer op de Schuyte die de Coninginne volgde (waer in sommige
Bagagie was) sat een Liereman die wonder wel speelde/ waer in de Koningin
so groot behagen nam/ dat se den selven naderhandt heerlick begiftigde; by de
Lakenbrugh komende/ wierden alle de Peck-tonnen aengesteken/ die over we-
derzijden van de Vaert stonden/ als mede 't groote Vuurwerck op de Stadts
Brugge daer men onder door vaert. Toen begosten de Klocken/ 't Geschut/ en
der Burgers Musquetten oock na hun tael wellekom te segghen aen een Ko-
ninginne/ desghelijcken noyt ghesien was/ want sy was Meestersse van haer
Gemoedt.
Uyt 't Jacht binnen de Stadt te landt tredende/ quam den Burgermeester
4
hare Majesteyt den Gulden Sleutel aenbieden: een Pentionaris dee een tref-
felijke Reden; middeler tijt hare Hoogheden in de Kostelijckste koets traden
die opt met ogen/ in 't Christenrijck is gesien/ zijnde van buyten en binnen door-
wrocht/ uyt een milden Beurs/ met verheven Gout; den Aerts-Hartoge reet
achterwaerts/ en de Koninginne sat tegens hem over; de Koets wierde getroc-
ken van 6 Stael-graeuwe Paerden; daer voor trocken de Gilde van sijn Hoog-
heyt/ in't Wit en Root Satijn gekleet/ 200 Ouderlingen mette Flambeaux daer
nevens gaende; Insgelijcks menichte Laekayen/ Carossen en gevolgh; aen
d'eene zijde van de koets/ daer in de Coningin sat ging den Burgermeester/
en aen d'ander zijde den Amptman/ bloots-hooft dus trocken sy na 't Hof
daer se te thien uren savonts quamen. Hare Majesteyt liet haer van Conde de
handen kussen/ en seyde onder andere woorden oock dese: Cousijn, ghy noch ick
souden over thien Jaren niet gedacht hebben, malkanderen in dusdanige gestaltenis
alhier binnen Brussel te sien: Konincklijck wiert Christina hier getracteert/ en ge-
set in 't midden van de Tafel/ alle mogelijke/ veranderlijke tijtkortinge/ wierde
voort gebracht/ die men bedencken kan/ so door 't aensteken van geestige Vier-
werken/ Spelen van Comedien/ en andere diergelijke dingen; ginck 'er oock in
verscheyden Vrouwen Kloosters/ Abdyen en Groote Heeren Huysen/ ver-
lustigen/ werdende over al van een yder/ Heerlijck na haren Staet en afkomst
onfangen en onthaelt.
De Koninginne/ nu een wijl op kosten van den Koninck van Spangien/ aen
't Hof van Brussel door den Aerts-Hartogh Leopoldus Princelijck getracteert
zijnde/ nam in Sprockel-maent des Jaers 1655 op Aschdagh, haer af-scheyt uyt
het selve/ en begaf 'er ter woon in 't Hof van den Graef van Egmont, aldaer ten
dien eynde voor haer bereydt/ werwaerts oock van alle Grote na toe geleydt
wierde/ daer sy al voren aen/ alle des Eertz-Hartogs gevolg/ Konincklijcke
vereeringe gedaen hadde. Hier kreeg hare Majesteyt door den Heer Spar, de
hartbrekende tijdinge van 's Moeders doot, welke hun klederen/ in rouw te-
kenen dede hervormen. Alle vermakelijkheden die men bedenken kan genoot
de Koninginne binnen Brussel, totdat se ten laesten den 22 dag van Herfst-
van daer vertrock/ werdende door den Eerts-Hartog/ nevens 'tgansche Hof
uytgeleyt/ haer gevolg waren alle Room-gesinde/ sy nam haer weg over Leu-
ven, Ruermonde, (daer se door den Graef Isengien Heerlijck wiert ontfangen) en
so voorts op Ceulen, voerende met haer een Breon/ Schepter en Beeldt van
Gout, met Kostelijke Stenen beset, waerdig so men verstont 18000 Rijcks-
daelders 't welck sy voornemens waer/ tot Loretta te vereeren.
Geluckelijck quam Christina tot Keulen aen/ vanwaer se hun weg in Wijn-
maent op Franckfoort nam/ doch wiert vier mijlen van daer begroet en verwel-
lekomt door den Koninck van Schotlant, des selfs Suster de Princes Royael, de
Keur Palts aen de Rijn, Prins Robbert en andere/ en na se omtrent vier uren
malkanderen onderhouden hadden/ trock sy over Steymheym op Augsborg, al-
daer se Heerlijck wiert ingehaelt/ en door de Graef Monti-Cuculi, in naem van
Keys. Majest. verwellekomt/ en quam den 31. der voorn. maent tot Insburg.
daer haer twe Jesuiten/ te weten Lucas Holsteyn Canonick van St. Pieter en
5
Boekbewaerder van 't Vaticaen, nevens 't Froncoys Malinas, uyt den naem van
den Paus ontfingen: hoewel eerst by de Roomse Hoogheyt was beslooten/
haer de Princessen Bottero en Rossano, nevens de Hartoginne Cery toe te sen-
den/ zoo sijn evenwel de twee Paters voorseyt/ naderhant tot dese sake ver-
vaerdigt/ wijl men verstont/ de Koninginne meer tot de mannen/ besonder tot
geleerde Luyden/ was hellende/ dan naer 'et Vrouwelijck geslacht.
Middelerwijl wiert tot Roomen alles vervaerdigt/ om de Koningin Chri-
stina, die nu in aentocht was/ en volkomen genegen tot de Paepsche Godts-
dienst (die hun in Sweeden zijnde/ van eenen Bourdelor al diep was ingeplant
geweest) te ontfangen als namentlijck/ een seer kostelijke Koetse/ en Rosbaer
en een Bedsteede met zijn toebehooren/ insgelijcks 't Palays van Fornese, ver-
vaerdigt/ om haer te huysvesten.
De Koningin dan als boven gesecht is/ tot Insbrug gekomen zijnde/ en door
den Jesuit Lucas Holsteyn, uyt name van den Paus ontfangen/ begost Lucas dien
volgende dag/ datelijk met Christina te arbeyden/ volgens den last hem gegeven/
om de selve van Godts-dienst te doen veranderen/ hier toe was voor d'eerste
mael 4. uren lang alleen met haer in een kamer/ in dees tijdt hun alles voor-
houdende/ oock leverde haer van den Paus de volgende Brief:
Alderliefste Dochter in Christo, u zy Saligheyt, en Apostolische Zegen. Toen ons
eerst aengebrocht wiert, hoe uwe Majesteyt uyt het vergaerde Slym der ou-
de dwalingen geraeckt, ende wijsheyt, met niet onsuyvers vermengt door
den H. Geest in haer nu eerst uytgestort zijnde, sy het Roomsch Catholijck Gheloof te
Brussel, hoewel niet openbaer, hadde omhelst; so konden wy gene woorden beden-
ken, die krachtig genoeg zijn om uyt te drucken hoe groot een in-vloedt van blijt-
schap wy in het binnenste van onse herte gevoelden. Dese overgroote blijtschap, die
niet scheen te konnen vergroot worden, is ten hoogste vermeerdert, door uwe voor-
genomene reys, om der Apostelen Seegen-graven en het Geloof, door den Apostelen
mont aengepresen, en ook ons, dien Christus in Petrus, en dien volgens in sijne stede, hoe
wel onverdient, op d'aerde heeft belieft te stellen, eerbiedicheyt te bewijsen: waer
in ghy niet alleen sult gelijk staen in d'onsterfelijke Eere der doorluchtigste Princen,
die het sich tot Eere rekenen hun Segehaftige Regierstaven en Kronen voor de voeten
des Visschers en der Pause van Rome te vernederen; maer sult ook uyt de Stad, een
Meestersse van 't gene men recht gevoelen en leeren moet, scheppende waerachtige
grond-wetten der Hemelsche Leeringe. Dewijl nochtans niet sonder eenige schade
der genen, die sich selfs in eenige waen-wijsheyt in-gewrickelt hebben, en alleen in
hun eygen oogen kloeck zijn, so groot een licht tot noch toe onder een koren-maet
verborgen wort, so behoort het evenwel eyndelijk ten toon gestelt, voor een yege-
lijck te lichten, op dat sy lieden oock, volgende dit exempel, en op dese voetstappen
mogen ingaen. Wy senden aen uwe Majest. Lucas Holstenius, onsen beminden Soon, en
6
Huys-genoot, en Apostolischen Opper-gemeenschryver, Canonick van St. Peters Hooft-
Kerck, en onsen Boeckwaerder op Vaticaen, eenen Man om sijne geleertheyt in alle Ta-
len en sijne besondere Godvruchtigheyt, ons ten hoogsten aengenaem, die u het Ca-
tholijck Geloof na d'oude gewone wijse der Roomsche Kercke in 't openbaer belijden-
de sal by staen, en ten vollen verklaren met welk eene oneyndige blijtschap en lief-
de Wy t'uwaerts genegen zijn. Wy worden van den selven, die so genadigh in U de
Zaligheyt uytgewrocht heeft, met een vaste hoope gesterckt, dat uwe Majesteyt sal
betonen dese overgrote Weldaet niet onwaerdich te wesen, en met d'Allergrootste
gewilligheyt en ernsthaftige gehoorsaemheyt aen den Heyligen stoel voor een yege-
lijck betuygen, dat ghy yverigh en vierigh den Catholijken Gods-dienst begeert en aen-
genomen hebt, de selve sal onsen vaderlijken en minnelijken Zegen, en meer zaken
hier toe streckende, mede delen aen uwe Majesteyt, wien wy van God Gelucksalig-
heyt toewenschen, en dat hy de kracht, door sijne hant in U gewrocht, bevestige. Te
Rome, by de Hooft-Kerck van St. Maria, onder den Zegel-rinck des Visschers. Den 10.
dagh van Wijn-maent, 1656. In 't eerste Jaer onses Pausdoms.
Was ondertekent/ Natalis Rondonius. Het op-schrift/ aen onse alderliefste
Dochter in Christo, Christina, de doorluchtichste Koningin van Sweeden.
Daer en boven stelde de voor-seyde Jesuit hare Majesteyt ter handt, sijne
volmacht/ en een voor-schrift/ 't welke sy te ondertekenen en te bedingen soude
hebben; dee haer mede (doch alles in't verborgen) de Misse sien en horen/ die haer
uytleyde; 'tselve gedaen zijnde/ sont hare Majesteyt/ om de Aert-Hertog en
Hartoginne/ welke by haer gekomen wesende/ verklaerde sy aen de selve/ de
meeninghe en 't voornemen dat sy had/ om van Gods-dienst te veranderen de
Luyterse te verlaten/ en de Paepse besloten had aen te vaerden; daer dese sulcx
horende/ seer over verwondert en verblijt waren. Vorder nam zy eenen Do-
minikaender Moninck/ die hun bijster wel gevalde/ en met haer in wereltlij-
ke klederen quam gereyst/ voor haren Biegt-Vader aen.
Den 2. dag van Slacht-maent bracht sy aldaer toe/ in 't besichtigen van een
seker Lusthuys/ van den voornoemde Aertz-Hartog/ genaemt Ambre, verciert
met alderhande Konststucken en andere Werken/ door konstenaers gemaeckt.
Daeghs daerna dee sy de eerste mael openbare Belijdenisse in de Francisca-
ner kerke/ zijnde sulcx de Konincklijke Capelle/ en dat in handen van de voor-
noemde Jesuit/ en in de tegenwoordicheyt van den Aertz-Hartog van Insburg
en sijn gantsche Hof-houdinge in deser voegen:
Ick Christina, in vast betrouwen geloof en belijde alles en bysonder 't geen het7
Symbolise Geloof vervat, en dat de H. Roomsche Kerck gebruyckt, te weten: Ick
geloof in een God den Vader Almachtich, Schepper van Hemel en Aerde, alles sie-
nelijck en onsienelijck: En in een Heere Iesum Christum/ Gods eenigh geboren, en
uyt den Vader gebooren voor alle eeuwen, Godt van Godt, Licht van 't Licht, ware
Godt van den ware Godt, gebooren niet gemaeckt, mede selfstandigh van den
Vader, waer door alles gemaeckt is: Die om ons menschen en onser Saligheydt van
den Hemel is gedaelt, en van den H. Geest mensche geworden, uyt de Maget Maria,
en is mensche geworden: is mede voor ons gekruyst onder Pontio Pilato, heeft ge-8
leden en is begraven; Is na de Schriften ten darden daghe weder opghestaen; ende
opgevaren ten Hemel, sit ter rechterhandt des Vaders; ende sal van daer weder ko-
men met Heerlijckheydt om te Oordeelen de levende en de dooden; wiens Rijcke
sonder eynde wesen sal. En in den H. Geest, Heere, en leventmakende, die uyt den
Vader en den Sone uyt gegaen is, die met den Vader en den Soon te gelijk aengebe-
den wert, en mede verheerlijckt; die gesproocken in by de Propheeten; en in een
Heylige Catholijcke en Apostolische Kercke; Ick belijde eenen Doop tot verghe-
vinge der Sonden, en verwacht d'opstandinge der dooden, ende eeuwich leven,
Amen. In de Apostolische en Kerckelijcke Traditien, en hare andere Kerckelijcke
insettingen en gewoonte geloove en omhels ick vastelijck. Bekenne de H. Schrif-
ture in hare sin, die men houdt en gehouden wordt by de H. Moeder de Kercke, die
toekomt te Oordeelen de ware sin en Uytlegginghe der H. Schriften. Ick belijde
oock datter zijn seven ware en eygentlijcke Sacramenten des Nieuwen Wets; Inge-
set van Iesum Christum onsen Heere, doch tot Saligheyt des menschelijke geslachts
alle niet noodich en zijn, te weten, den Doop, Confirmatio, Mis, Boete, laetste Oly.
d'Ordren, 't Houwelijck door die verkrijgt men genade, en van dese, den Doop, Con-
firmatie en d'Ordre, zijn niet te verlaten dan met Heylig schendery. Ick stem toe, en
neem aen, d'aengenomen, en voor goet gekeurde Catholijke Kerkelijcke gewoon-
ten, in 't bedienen van alle de vooseyde gebruyckelijcke Sacramenten; neem aen en
belijde alles, wat in 't H. Concilium van Trenten is uytgesproocken en beslooten,
van de Erf-sonde ende Rechtvaerdigmakinge. Desgelijcks geloof ick dat in de Mis
wordt Geoffert den Waren eyghen Godt, tot een versoenende Offerhande voor le-
vende en dooden: en dat in 't Sacrament des Avontmaels berust de ware, gantsche
en 't wesentlijcke Lichaem en Bloedt met samen de Ziel en Goddelijckheydt onses
Heeren Iesu Christi; en de verandering van al 't wesen des Broodts in 't Lichaem, en
al't wesen des Wijns in Bloedt, welcke omkeeringe de Catholijcke Kercke noemt
Transubstantiatie. Belijde oock onder beyde gedaenten gants ende geheel Christum
en een waer Sacrament t'ontfanghen. Ick houde voor vast datter een Vagevier is
daer de Zielen gesloten, door der geloviger gebeden worden geholpen. Desgelijcks
dat men de Heyligen die met Christo Regeren, moet aenroepen en Eeren, om door
hare gebeden Godt voor ons te ghewinnen, en dat men hare overblijfselen in eere
houden moet: ick verseecker oock vast, dat de Beeltenissen Christi, ende de God-
delijcke altoos Maget, ende van alle andere Heyligen mogen gehouden en bewaert
worden, ja dat men haer schuldigh is te Eeren, en gebieden te Eeren. Dat de macht
der Aflaten by Christus in de Kercke is nagelaten en bevestight, dat het ghebruyck
van dien, het Christen volck seer heylsaem is: Ick erkenne dat de H. Catholijcke en
Apostolise Roomsche Kercke is de Moeder en Meesteresse van alle Kercken. Beloof
en sweer ware gehoorsaemheyt aen den Roomschen Paus, des gelucksaligen Peters
(Prins der Apostelen) Navolger, en Stedehouder van Iesus Christus. Ick neem aen en
en belijde ontwijfelijck de anderen, en al der H. Canons vergaderde Concilien
doch voornamentlijck het besluyt de Traditien en verklaringen des H. Conciliums
van Trenten: Insgelijcks verwerp en verfoeye ick al 't Contrarie, alle Ketteryen
hoedanig sy dan by de Kercke verdoemt, verworpen en verfoeyt mach zijn. Belij-Daerna gaf haer de voorseyde Pater voor eerst het Wywater ('t hielp so
de en houde waerachtelijck dat dit is het ware Catholijke Geloove, buyten 't welke
geen Saligheyt is, als indien hetgeen ick nu belijde, en beloove hetselve onbevleckt
en suyver tot den uyterste mijnes levens volstandig te behouden, en te belijden, (so
waerlijck helpe my Godt) en beloove mijne onderhebbende, ofte die in mijnen on-
derdanicheyd staen, deselve te houden, doen Leeren, Prediken, so veel ick kan. Dat
beloove ick Christina, verbindende my en sweere (daertoe helpe my Godt en zijn
Heyligh Evangelie) dat ick daer voor sorg sal dragen.
veel het wilde) en dê 'er 't Kruys aenbidden/ daer na leyde se na den Authaer/
waer hy haer geboot neder te knielen/ en geheel prompt langsaem overluydt
las 't voorseyde voorschrift/ inhoudende d'af-sweeringe van haer Geboort-ge-
loof/ ende Belijdenis van 'tgene sy weder in plaetse van 'tselve aen nam/ 'twelk
hy hun als boven geseyd is behandigt hadde; na d'eyndinge/ ondertekende 'et
selve/ zijnde den voornoemde Hartog en Hartoginne in alles als getuygen: en
badt toen de geseyde Pater overluydt:
Heere die de dwalende u licht der waerheydt vertoont, opdat se weder keeren inDaerna ontfingh sy dese vrysprekinge/ Godt vergeve en ontsla u van alle uwe
den wegh der gerechticheyt, geeft beyde die de Christelijcke Godsdienst belyden
en deselve verachten, en des selfs vyanden zijn, dat se bequaem mogen wesen te vol-
gen; Godt die de gebreken verbetert, ende de verstrooyde Ghemeenten behoedt;
bidden wy, uwe genade des Eeuwicheyts genadiglijck over 't Christen Volck te wil-
len uytstorten: opdat de verdeeltheden verworpen; hare Herders uwe Kercke in
eeuwigheydt bedienen, en u daerin moghen waerdich zijn gheacht: O Eeuwige en
Almachtige Godt, gelieft dit u Schaepken van de boosheden des Wolfs, tot uwer
deughden te trecken, neemt se aen in Vaderlijcke Godtvruchticheyt, en herstelt u
Gemeente na uwe heylsame barmherticheyt: duldet niet dat van u Huys-genoten
den schadelijckste Vyant yemant uytrucke, maer verlost en bekent ons uwe Kercke
als een Godtvruchtige Moeder die hare bekeerde Dochter. Heere ghy die de men-
sche na uwen Beelde genadelijck ontfarmende voort-bracht, dien ghy wonderlijck
schept, die sich over zijn Dienaers ontfarmt heeft, opdat se verlost soude werden van
de Vyandelijcke en Duyvelsche valscheyt en onwetenheyt: vergeeft en schelt haer
quijt na de mate uwer goedtheyt, opdat de heyligheyt uwer kereke, door 't ontfan-
gen van u mededeelinge werden vereenight. Door Iesum Christum onsen Heere u-
wen Sone, die met u leeft en Regeert in eenheyt en den H. Geest Gods, van Eeuwe
tot Eeuwe, Amen.
sonden, ende hy leyde u ten eeuwigen leven. Daerop wiert sy in deser voeghen
Gezegent: Bevestight Heere dat wy gewerckt hebben, in uwen Heyligen Tempel
't welck Ierusalem is. Siet also wordt den mensche gesegent, die den Heere vreest.
Gesegent sy de Heere die daer komme uyt Syon, die Hemel en Aerde gemaeckt heeft,
De Zeegen des Almachtigen Godts, des Vaders, des Soons en H. Geest dale op u, en
blijft daer altoos, Amen. Toen dee de voors. Jesuwijt op sijne wijse/ een seer ge-
leerde Predicatie, en nadien oock de Misse/ dien 'er gemeenlijck by komt/ laten-
9
de hy onder deselve/ met groote eerbied/ het Te Deum singen; dese grote vreugt
besloten voorts de Burgers/ buiten in de Wapenen staende/ met het afschieten
van deselve/ insgelijcx wierde al 't geschut op de wal staende gelost. Verschey-
delick is van Christina, wegens dese veranderinge der Godsdienst gesproken/
diegene die haer best behoorden te kennen/ hebben gants geen geloof gehat/ dat
sy 't met een oprechte meninge gedaen heeft/ wijl sy haer houden een persoon
die weynigh ofte geen Godsdienst en heeft; en vertrouwen/ dat/ wijl sy altijdt
seer naukeurigh is geweest/ alle dingen grondich te weten/ en genegen de we-
relt door te reysen/ sy dese Comedie heeft gespeelt/ en 't oude spreeckwoort heeft
gevolght:
Dat is:
Indien ghy tot Romen zijt, leeft op de Roomsche maniere.
En 't is met haer gegaen gelijck verhaelt wordt van den Visch Polypus, die
hem in alderhande coleuren kan veranderen maer insonderheit wanneer hem
de Visschers najagen/ dan so voegt hy hem vast aen de steenklippen/ en wat de
steenklippen voor coleur hebben die treckt hy oock aen/ opdat hy van de klip-
pen niet mach onderscheyden worden. Van dese Polypus komt het ghemeen
spreeckwoort: Polypus es, ofte Polypo Mutabilior, Dat is/ Ghy weet u mantel na
alle winden te hangen.
In dese plaetse tot den 8. deser treffelijck onthaelt zijnde/ vertrock sy van
daer verder na Romen; doch voor haer scheyden schreef sy aen den Koninck
van Sweden den volgende Brief:
Myn Broeder, ick ben geluckigh hier aengekomen, alwaer ick verlof en last ge-
vonden heb van sijn Heyligheyt, om te belijden 't geene ick langen tijdt ghe-
weest ben, ick heb mijn geluckigh geacht hem te mogen ghehoorsamen: en hebbe
dese Eere, het heerschen over soo machtige Volckeren, die Landen die ghy nu be-
sit, verre te boven gestelt. Dit Werck behoorde u te behagen, alwaert dat ghy oor-
deelde ick qualijcken hadde verkooren, aengesien het u soo voordeeligh en eer-
lijcken is. Ick belijde nochtans dat mijne genegentheyt en vriendschap die ick u dra-
ge, ende de liefde waermede ick aen Sweden verplicht ben, altijdt by my sullen be-
waert werden, en ick sal blijven:
Christina.
Insburgh, den 8. dagh van Slacht-maent, 1655.
En aen den Prins van Issenguien, Gouverneur van het Hartogdom Geldre
schreef sy den desen:
Myn Cousijn. Wetende 't gene my aengaet u niet al even eens en zy, en dat alle
't geene my betreft by u in groot-achtinghe is, soo heb ick derhalven u willen
10
laten weten, dat ick eyndelijck, openbaerlijck de Ketterye af-gesworen en Belijde-
nisse gedaen hebbe, in dese plaetse van de Catholijcke, Apostolische en Roomsche
Godsdienst: ick en twijfele niet ofte dese geluckige tijdinge sal ten minsten soowel
aen u als aen alle mijne andere Vrienden vergenoeginge by brengen, dewijl ick ge-
loove, dat ghy een der gener zijt, die mijn de aldergenegenste zijn: Ick bidde u oock
te gelooven, dat ick groote achtbaerheyt t'uwaerts hebbe, en wenschende ben u te-
kenen te geven van dat ick ben mijn Cosijn,
Uwe genegene Nichte en Vrindinne.
Op dese Reyse/ ontmoete de Koningin Christina, tot Verone, een voornaem
Hopman/ van den Stadt van Venetien, om de voornoemde Princesse op de
Lantpalen van Tirol te ontfangen/ (wijl sy niet binnen hunne Hooftstadt sou-
de komen) hunnent wegen te begroeten/ en met alle mogelijcke heerlijckheyt/
heusheyt en vriendelijckheyt te onthalen/ 't welck oock geschiede/ hem wiert
een somma van 1000. Ducaten meegegeven/ om die in Visch en Confituren
te mogen besteedigen.
Na dese heerlijcke vergastinge/ vervorderde Christina haer Reys/ en quam
in Winter-maent tot Pesaro, en wiert van al het krijgs-volck, soo te Paert als
te voet/ van 't Lantschap Marcke in Wapenen staende/ ontfangen en in-ge-
haelt/ en wiert aldaer vermaeckt met het speelen van een seer aerdige Come-
die; Van dese plaets geraeckte zy tot Sinigaglia; eyndelijk de Kercke van Lo-
retta in 't gesicht krijgende, trat sy uyt 'er Koetse, viel op hare knien en aenbad
van verre deselve/ ginck verder te voet daer na toe/ en wierdt door den Bis-
schop en Geestelijckheyt/ aen de Poort/ even als tot Ferrare was geschiet/ ont-
fangen; en hun Devotie geeyndicht hebbende/ offerde (wijl niemandt met le-
ge handen daer komt) een Beelt van Goudt/ een Kroon en een Scepter/ beset
met 368 groote Diamanten/ en 160 gelijcke Robijnen/ t'harer gedachtenisse/
(hoe moy was ons Lieve Vrouwe doen) alsmede in teken van de Koninck-
lijcke waerdicheyt/ die sy Edelmoediglijck versmaet en afgestaen hadde/ om
van Gods-dienst te veranderen/ de voorseyde Kercke en derselver Heyligen
te dienen/ en soo scheyde sy van daer en trock op Romen.
Hare Majest. Romen naderende/ vertrocken op den 18. deser/ uyt de selve
plaetse/ volgens voorgaende last van den Paus, de Cardinalen Medici en Hessen,
voor desen verkosen en genoemt om haer te gaen ontfangen; dese deden 't Kruys
voor hun dragen/ in teken harer Gesantschap/ alsmede een Ceremoni-Meester
van 't Geestelijk Hof vooruyt rijden/ volgende achter hun verscheyde Heeren/
kostelijck uytgedost/ nevens enige Geestelijkheyt/ en de Ruyterwacht van de
Paus/ met 4 Trompetters en 2 Cimbalen/ dese ontmoeten onderwege Dom
Antonio de la Quera, hare Majest. Kamerling/ met een koetse/ na van dien de
verwellekominge ontfangen hadden/ steegen in deselve aldus tot Olgiata ge-
komen zijnde/ ontfing hare Majest. / de voorseyde 2 Cardinalen/ beneden aen
de trappen/ waer zy haer verwagten/ den anderen aldaer begroet/ en verwel-
komt hebbende/ gaf den Cardin. Medici haer de segeninge/ en na sy in een Ka-
11
mer/ den anderen een tijt lang onderhouden hadden/ vertrocken gesamentlijk
van daer/ en als onbekent op Romen, waer haer een wonderlijke/ soete en wel-
riekende lucht in de neus quam/ sodanigh als Herodotus schrijft dat uyt het
Rijck Arabien komt; hierbinnen aenkomende/ wierden sy door den Thuyn van
Belvedere (wesende die van 't Vaticaen) geleyt/ in een seeker vertreck haer een
weynig te doen rusten/ en so van daer tot den Paus, die haer met alle de tekenen
van teergevoelickheyt en vriendelijckheyt ontfing/ en in een stoel aen sijn reg-
terhant deneder setten/ en meer als een uur lang onthielt/ eindelijken scheyden-
de liet sy een grote verwonderinge aen een yder die haer hadde horen spreken/
brengende enige Geestelijke haer weder na 't voorseyde vertreck/ 't gene geciert
was door den Rijcksten Inboel van den Prins Borgese en Princesse Robano,
aldaer 2 dagen Conincklijck onthaelt zijnde geworden/ quamen de voorschre-
ven Cardinalen haer op den 23. deser/ in 's Paus Koetse van daer halen in 't
geselschap van den Gouverneur van Romen, en de Beschermheers van 'tselve
volck/ alles op 'et prachtigste gekleet; dese leyden haer in den Wijngaert van
Paus Iulius, waer sy het middagmael hielden: De maeltijt ge-eyndigt zijnde/
ontfing sy aldaer uyt des Paus name/ een Stoel/ een kostelijk Kosbare/ een
pragtige koetse/ door ses schone Paerden werdende getrocken (alles gevoert
met blaeu Flueel) en een rijke opgepronckte witte Telle/ op welke sy ginck sit-
ten/ also reysde sy van daer te Paerde door de poorte Del Populo genaemt/ aen
welke sy van 't Collegie der Cardinalen/ geseten op hare kostelijke opgetroyde
Muylen/ wierden begroet/ door den mont van den Cardinael Barberin, en al-
dus dede sy haer in-trede/ Rijdende tusschen de twee Cardinalen Orsini en Co-
staguri een Pagie/ dragende in sijne handen een Scepter en Crone/ als daermee
willende toonen/ sy die versmaet hadde/ om met fatsoenelijckheyt van Gods-
dienst te mogen veranderen) als oock een Vaendel Curassiers/ nevens een an-
der verordineert tot hare Lijfwagt/ treckende dese alle voor haer henen/ verselt
door vele Trompetters/ alle de Hopluyden der quartieren/ nevens menigte
van Roomsche Edelen/ gevolgt door vele Trommelslagers van den Raedt/
en alle d'Amptenaren van 't Recht/ voorts 2 Pagies dragende een Regiment-
stock/ den Hoet en 't Swaert van deselve Heeren/ dese volgden hare Huysge-
noten/ alle in 't Scharlaken gekleet en met Goudt geboort: toen quamen een
groot getal Muylen/ welkers deckselen van seer Rijke stoffe waren: na dese de
Princen van Gallicano, Carbogano en Nerulo, Dom Flavio Orsino, de Hartogen
Savelli, Astemps, Strossi, Salviati, Muti, Lanti, en verscheyde andere meer; doen de
Pagien der Cardinalen Medici, en Hessen, de eerste gekleet in 't Root Flueel met
Gout geboort op sijn Italiaens/ en d'andere met Silvere lakene Wambusen/
en Carmosijne Flueele Broecken op sijn Switsers: Na dese de Prins Pamfili,
welkers tekenen waren van swart Fluweel/ met Gout geboort: doen de Staf-
dragers en Ceremoni Meesters van den Paus: De Prins Palestine, met een ge-
volg uytnemende Rijkelijck uytgedost: voorts de Auditeuren de La Rote, de
Klerken van de Kamer/ vele Aerts-Bisschoppen/ Bisschoppen en andere Pre-
laten/ en op 't eynde vier Koetsen met 6 Paerden der voornoemde inkomende
12
Princesse/ na deselve volchden die van de Cardinalen/ Legaten/ nevens een
groot getal andere/ soodat alle de straten daerdoor gevult wierden/ aldus
voorby 't kasteel St. Angelo rijdende/ schoot selve t'harer Eeren tot verscheyde
malen zijne stucken af/ insgelijken alle de Lijf-wachten hare Wapenen/ staen-
de van beyde zijden van de strate/ die sy door mosten trecken; aen St. Pieters
Kerck komende/ stegen alle af/ en geleyde hare Majesteyt na de konincklijcke
Sale/ van 't Vaticaen, waer zy in d'openbare Consistorie ontfangen wierde;
voor den Throon van den Paus verschijnende/ viel zy op de trappen op hare
knien neder/ kuste hem de handen en voeten/ waer na hy haer vriendelijck ont-
fing en dede opstaen. Op Karsdag/ ontfing de voornoemde Princesse Christina
in 't Vaticaen, 't Sacrament der bevestinghe: En wijl de Paus selve door den
Cardinael Asolini toen beroockt wierde/ geschiede sulcks mede aen de Conin-
gin door den Heer Farnese; hebbende zy in dese Ceremonie voor Gevader/ uyt
naem van den Koninck van Spangien, den Cardinael de Medici, wien tot haren
naem van Christina voegde/ die van Maria Alexander, na den Paus/ om 't wel-
ke sommige geesten/ genoeghsame reden van spotten hadden. Des na-mid-
dags besocht zy in 't geselschap van vele Heeren te Paerde/ de kerke van Ma-
ria de Groote, gevolgt door een uytnemende toeloop van volck/ aldaer besag
in aenbad/ sy de lang verrotte doch nu herschepte/ Krebbe Iesu Christi.
Op den 26. dag van Winter-maendt gaf den Paus haer 't middagmael in 't
openbaer/ sittende sy aen een afgesonderde Tafel/ staende een weynig leger
doch noch onder een der hoecken van 't geheemelte van de zijne: na de Mael-
tijdt/ by de twee uren met den anderen gesproocken hebbende/ scheyde zy van
daer/ en ginck haer Gebeden in Peters Kerck doen/ waer den Cardinael als
Aertz-Priesters haer begroete/ daer na wierdt zy met groote pracht uyt de
selve geleyt/ door veel Princen en Heeren/ na 't Paleys Farnese, 't welck met
de uytnemenste Schilderijen en de grootste kostelijckheyt van Huys-raet was
opgepronckt/ 't selve een Aerdts Lusthof scheen te wesen/ en met so vele witte
Toortsen voor de vensteren beset/ 't van buyten geleeck heel in den brant was
staende/ en op de Poorte stonden 's Paus Wapenen/ tusschen die van 't Ko-
ninckrijck Sweeden/ en die van de voor-seyde koninginne/ omhangen met
veele Schriften t'harer Eeren; Den volgenden dach wierdt sy daer door de
grootste aensienlijckste van Romen besocht/ verwellekomt en op-gewacht: so
won dese koninginne de gonste van den Paus/ en soo vele machtige Vorsten,
maer meer hadt zy behooren te gaen tot d'Almachtigen/ wijl den Propheet
seyt: Het is beter tot den Heere toevlucht te nemen, dan op de Menschen te vertrou-
wen. 't is beter tot den Heere toevlucht te nemen, dan op Princen te vertrouwen.
Christina, koninginne van Sweeden/ wijl sy nu tot Romen de alderliefste
Dochter van den Paus geworden was/ heeft hy haer in Lou-mant deses jaers
een Wissel-brief van 90000 kronen geschoncken; doch sy heeft de selve/ de kas
noch wel voorsien zijnde/ wederom aen den voornoemden Vader gesonden; en
al heure Dienaers/ die sich tot de Roomsche kerck niet en wilde voegen/ afge-
danckt. Dagelijcks ginck sy met de voornaemste Jufferen de Kerken besoec-
13
ken/ en trock uyt groote Devotie 't kleet van St. Franciscus aen/ waer toe haer
de Hartoginne Matthei een Tou/ volgens d'Ordre/ vol Diamanten beset/ heeft
gesonden/ zijnde 't selve eerst van zijn genoemde Heylicheyt/ (anders en was 't
van geen kracht) gesegent/ 't welck hare Majesteyt wel geviel. Toonde haer
niet seer genegen tot de France Comedien en Spelen/ om min arghwaen aen
de Spaense Dienaers te geven/ die nacht en dag hun Spions aen 't Hof sonden
om uyt te vorschen wat daer van hun en de Portugesen wierd gesproken. Ja/
Duc di Tarra Nova, afgesanter van Spangien/ beschonck hare Majesteyt van
Sweden/ in Sprockel-maent, in den Name van zijn Conink/ met een Wissel-brief
van 100000 kroonen/ beneffens een Karosse/ die niet veel minder waerdigh
was; am alsoo/ by dat middel/ door hare Majesteyt/ de Paus daer sy vele by
vermocht/ tegens de Dienaers van Vranckrijck en Portugael op te ruyen:
Gelijck zy dan daerna heeft soecken te doen/ doch sonder tot haer voornemen
te komen: 18000 kroonen wierden maentelijck aen haer/ op de Wisselen uyt
Sweeden/ aen de koopluyden tot Roomen over-gemaeckt/ getelt.
De Pausen/ gemeenelijck wat swack van harsenen/ hebbende oock te mets
haer tijt-verdrijf/ en onder dese is niet van de minste het Vasten-avont Feest/
in welcke zy ghewoon zijn eenigh Spel/ tot hun/ der Heeren en Juffrouwen
vermaeck aen te stellen/ dit Feest wert in Sprockel-maent, in Strada Julia toe-ge-
stelt/ opdat hare Majesteyt Christina, uyt haer Palays/ staende daer recht
over/ hetselve moy soude konnen sien. Sodat den wel-sprekende Keyser Mar-
cus Aurelius, in sijn tijdt/ met recht al over Romen/ in deser voegen geklaeght
heeft/ O Ellendig Romen, degene die u grondelick wel doorkijcket, die sal bevin-
den, dat in u stoutmoedige Hooftmannen, eerlijcke Raden, Rechtvaerdige Rechte-
ren, getrouwe Bedienaers, en deugtsame Princen ontbreeken: en alle sotte, Potse-
makers en Guyghelaers in u meer dan genoegh bevonden worden. Onderwijlen
ontfing hare Majesteyt Brieven uyt Sweden/ van den Koninck/ behelsende
sijn goet genoegen in hare bekeringe/ beloofde dat sy hare inkomsten ten vol-
len sou genieten/ by aldien sy 'er niet in 'et gebied van Spanjen/ of Vrankrijck/
maer in dat van een Onsijdich Prins begaf/ en quam te onthouden. Om dese
plaetse uyt te vinden/ dee den Paus groote naerstigheyt; schonck aen haer
onder andere kostelijckheden/ een seer kostelijke Statue. Liet ook aen Madon-
na Olympia seggen/ dat zy/ volgens d'ordre van Innocent de tiende/ enige wer-
ken soude volvoeren/ of anders/ dat hy 't selfs/ tot 'er schande/ wilde laten doen.
Den Onder Conink van Napels, verstaen hebbende dat haer Majesteyt van
Sweden in't kort na die stad meende te keren/ vertoonde in dees tijt sijn on-
vermogen/ uyt oorsaeck van de laetste beroerte/ om haer naer behoren te Eren
en in te halen; versocht derhalven in onbekent gewaet te willen komen. 't Is
bekent/ dat de Goden (segt Marcus Aurelius) die de gevers zijn der Wetten/ in
alle dingen Wetten gestelt hebben/ behalven in de Liefde/ want de Liefhebbers
geen Wet gehengen; daer by baert de Liefde gemeenlijk haet: beyde is 't geble-
ken aen de Bisschop Colomna, wijl hy in minne tegens de voors. Coningin was
ontsteken/ heeft hy de vyantschap des Paus haest gevoelt die hem uyt Romen de
14
dee gaen/ ook was den Marquies Bentivoglio om deselve oorsaek in ongunst.
Midlertijt hiel hare Maj. grote vrintschap met Madonna Olympia, en begon
men deselve Maj. somtijts met schalcke oogen aen te sien; wijl sy in 't besoec-
ken der kercken/ en de overblijfselen der Heyligen (meer behagen hebbende in
de levende Beelden) hoe langer hoe min devotie vertoonde, vragende gedurig/
of dat so wel sou konnen zijn. Ja 't quam so wijt/ dat sy den Staf/ die haer in 't
Heilige der Heiligen wiert vertoont/ niet voor die van Mosis, daer voor se wiert
gehouden/ wilde erkennen/ seggende/ dat Mosis staf van Amandelen, en dese van een
ander hout was. So dat hier scheen waerachtig te zijn/ dat seker Rijmer segt:
Die schoon schijnt uyt dę handt, maer lomp is van naby:
Want d'oude mensch, vol lusts, blijft aen de tover-sangen,
En 't Coor-kleed, stijf van goudt, met sijn gedachten hangen:
Maer als Gods wijsheydt dit ellendigh tuygh verteert:
Dan siet men 't misverstant dat Room aenbidt en eert.
In Lente-maent, sont den Paus ordre aen Monsr. de Tess. dat hy hem soude
opgeven de kosten/ die wegens d'Apostolijcke kamer waren gedaen/ van die
dagh af dat de Koninginne van Sweden in den kerckelijken staet was geko-
men oock van alle den tijt die sy ten Hove onthouden was/ 't welck den Paus
van sijn eygen wilde voldoen/ opdat de kamer daervan geen schade sou heb-
ben te lijden. Gemelde koningin kreeg weer verscheide Wisselbrieven van den
Conink uyt Sweden/ die tot Romen, pront door de Heeren Aregoni en Mithilini
voorname kooplieden/ wierden betaelt. In de geseyde Stadt wiert byna niet
anders gesproken dan van d'ongeregeltheyt/ die Christina, in vergeldinge van
zekeren hoon aen haer geschiet/ op een Treurspel dat by 't duytse College/ om
den Paus te behagen wiert vertoont. Sy haer gelatende of sy groot verlangen
had om 't selve te sien/ liet weten dat sy des avonds ten tien uren sou koomen,
doch tot over twaelven wachtende/ maeckte gheen kleen misnoegen onder de
Cardinalen/ terwijl 't Spel duerde/ at/ dronck/ sprack en maeckte sy sulck een
geluyt/ dat al 't gehoor verruckt was; doch/ hierover van den Paus bestraft
zijnde/ hielt haer een weynigh stadiger. Tegens den Cardinael de Squadrone
toonde sy een seer norts gelaet; klaeghde oock over verscheyde misbruycken
door hem aen haer gepleegt/ aen sijne Heyligheyt. Wijders/ wijl sy haer selven
heel devoot wist te houden; want gevraegt zijnde of zy de vasten wilde onder-
houden/ of dat se om 'er wieckelijckheyt/ verlof begeerde van vleesachtiger spij-
se te eten/ gaf tot antwooort; Dat zy een oprecht, en geen gevaynst Catolijck wil-
de zijn; dat se om des lichaems gesondicheyt/ geen quael over heur ziel begeer-
de te brengen: gebiedende daerop al hun gesin/ de Vasten scharp te onderhou-
den. Wilde oock heur biecht-vader/ Pater Hiennes, omdat hy op die zyde
hinckte/ oorlof geven. De Princesse van Rosano had zy nevens 'er zyde doen sit-
ten/ en een groote eer aen deselve bewesen/ waervan vremt wiert gesproken.
Om alle overtallige kosten af te schaffen/ had zy den Marquies Piemontelli, en
Don Antonio Queva, benevens desselfs vrouwen/ gesin en dienaers/ dagelijks
over de veertich duysent kronen door brengende/ van heuren dienst ontslagen/
15
over welck vertreck Piemontelli de Koninginne naderhant zeer swaermoedig
is geweest/ wijl hy een galjaert man was.
In Gras-maent was hare Maj. heel onpasselijck/ en naby genesen zijnde/
storte weder in; De Paus dede groote naersticheyt om hare gesontheyt te vorde-
ren; Het vertreck van den Fransen Afgesant de Lion, in dees tijt/ was de voor-
noemde Koninginne/ heel tegen de borst/ had garen gesien dat hy weder terug/
of een ander in sijn plaets tot Romen waer gekomen.
In Somer-maent hebben twee Spanjaerden in hun tael/ van hare Maj.
veele schandelijcke dingen geschreven/ en zijn daerover in hechtenis genomen.
Onderwijl ontsloegh gemelde Coningin/ om den Paus te behagen/ wijl se die
niet en wilde vertonen/ den Cardinael Santinelli van sijne dienst/ stellende in des-
selfs plaets den Prins Galicano; een van haer Edellieden sont sy na Spanjen
om sich by die Maj. van de smet die de Spaense Dienaers/ haer hadden ge-
poogt aen te wrijven/ te suyveren, wijl het niet genoech is/ so heerlijcke Maj.
te belasteren/ en so heldere sonne een vlecke aen te wrijven; want na 't seggen
van den kuyschen Lucretia, en konden de Vrouwen (veel min de Princessen) geen
goet meer hebben, nadat hare eere geschent waer: 't welck sy niet geseyt heeft op
enige lichtvaerdigheit/ maer heeft 'et met heuren bloede bevestigt/ nadat se van
den Hovaerdigen Tarquinius verkracht is geweest. Ook liet sy haer verluyden/
na Kaprerole te willen vertrecken/ om voor de Pest/ die al begon te ontsteken
bevrijt te sijn. Ondertusschen songen de Spotters/ dese slordige vaersen.
Goet Catholijck, en Rijck, en Maeght:
Maer soo daer yemandt vraeght
Hoe dat se keert; Athist, een Hoer, en Arm uyt Romen.
In middels/ maeckte Christina haer vaerdich/ om uyt Romen naer Vrankrijck
te vertrecken/ doch kon vanwegen de ongelegentheyt des tijts op hare koste-
lijke klenodien/ van 300 duysent kronen/ het derde part der waerde niet beko-
men/ daerom vereerde de Paus aen haer 10000 kronen/ om hare Reyse te ver-
vorderen, 'tgene sy met bedankinge ontfing. Op den 19. dagh van Hoy-maent,
zijnde Woensdagh/ des nachts voegde sy haer binnen 't Boort van een Pause-
lijcke Galeye/ om daermee na Marsielien te varen. De voorleden uchtent had sy
geweest tot St. Pieter, ontfangende/ uyt handen van den Cardinael Barbarino,
't Sacrament; van daer na heur Paleys gekeert zijnde/ wiert van veele Cardi-
nalen besocht/ oock van den Prins van Palestina, die aen hare Maj. 't Paleys
der vier Fonteynen/ om te Herbergen beloofde/ wanneer sy we'er te Romen
wilde komen; 't geen sy oock aennam te doen; gebiedende dat alle goederen/ die
zy tot Romen liet/ daer souden gebracht worden. Den Cardinael Barbarino ver-
sekerde haer/ wanneer sy weder quam/ van hondert duysent Guldens 's Jaers
haer leven lang toe te laten komen. 'twelck geschiet zynde/ heeft zy de reys op
de voorseyde nagt begonnen; en quam in de volgende Oogst-maent tot Lyons ge-
luckig aen/ en wiert daer uyt der maten wel ontfangen en onthaelt/ middeler
tijt wierden binnen Parys groote toe-stellen gedaen/ om de geseyde Coninginne/
16
aldaer aen 't Hof wel te onthalen/ negen dagen achtereen. De Louvre, en Fon-
teyne Blau wierden kostelijck opgeschickt/ en een groote somme Gelts/ om 't ge-
melte te verrichten/ gereet gemaeckt.
Den 28. dagh van Ooghst-maent is zy van Lyons vertrocken/ met een treffe-
lijck Geley na de Poorte van Alincourt, om in 't Schip te gaen/ 'twelck de
Aertz-Bisschop voor hare Majesteyt hadde doen gereet maken/ om na Mascon
te varen/ seyde tegens een van hare bekenden; Lyons heeft my den Hemel niet
gegunt, (dat is 't verhemelt, dat andere Steden haer boven 't hooft droegen) noch aen
geboden de Sleutels van de Stadt, noch voor my geknielt; 't onweer heeft den Mast
van mijne Galleye gebroocken; de Turcken zijn my ghevolght; de Pest heeft den
Grooten Hartogh van Livorne tot my kout-hartigh ghemaeckt; Genua had maer
seven Galeyen om my in 't gemoet te senden, en ick mochte in de Stad niet komen.
Den 23. deser/ trock den Graef d'Amanse, eerste Luytenant des Konings in
Bourgoignen, uyt Mascon met 100 Edel-lieden/ de Koninginne in 't gemoet/ in
naem van den Hartogh van Espernon, die siekelijck was/ en haer drie mijlen
buyten de Stadt verwellekomt hebbende/ trat hare Maj. in de Carosse van de-
sen Graef/ en quamen/ te samen met den Hartog van Guyse, en den Heer de Les-
sains, 'savonts ten 9 uren binnen Mascon, onder 't licht van 50 Toersen en sonder
te willen uyt-treden/ om onder 't verhemelt in den stoel die op haer wachte te
gaen sitten begaf haer na 't Bisdom/ waer 20 Mannen tot hare wacht waren/
vooruyt gingen/ alle de Religieusen en Kanonicken/ gelijk er overal een groo-
te meenighte van dat goet is; de straten waren bedeckt met Tapijten/ en door-
gaens beset met Krijghs-volck/ en menichte lichten: 's anderen-daeghs wiert
door alle de Collegien verwellekomt/ ginck na de Kerck van dat Bisdom/ en na-
dat sy de Mis gehoort had/ wiert onder 't verhemelt/ daer se goede sin in had/
in een Stoel gedragen/ tot haer Schip/ onder 't los branden van veel Musquet-
ten. Denselven dagh geraeckte hare Majesteyt noch tot Chalon, aldaer se in-
gelijcks door de Magistraet van de Stadt/ en de Geestelijkheyt verwellekomt
wierde en geleyt in 't Bisdom/ verbleef aldaer twee dagen/ vertrock alsdoen
na Beaune, van waer hare Maj. den Graef Santinelli, Opperkamerlingh/ sont
na Compaigne tot den Coninck/ Coninginne en 's Conings Broeder/ en den
Cardinael/ om deselve te begroeten.
Den 27. is sy tot Dyon, Hooftstad van Bourgonjen aengekomen/ ontfangen
door de Geestelijckheyt/ die haer geleyden in een Stoel/ onder een Verhemelt
in de H. Capelle/ en ten eynde van 't Te Deum in 's Konings verblijf-plaets/ al-
waer den 28. 't Parlament/ met hun Rode Tabbaerden/ haer is komen ver-
wellekomen/ door den mondt van den Heer Fiot, tweede Voorsitter/ gelijck ook
d'andere Collegien gedaen hebben: Den volgende dag vertrock hare Maj./
na sy van de voorgemelde Oversten seer heerlijck had onthaelt en getracteert
geweest/ als oock door den Hartog/ die af-scheyt van 'er nam/ op een Mijle op
dese zijde de Sanct-ferme, alwaer sy hem getuygenis toonde/ over 't goet onthael
dat hare Maj. genoten had: Voorts gelaste den Graef d'Amanse, haer te vol-
gen/ totdat den Graef van Commarin haer had ontfangen/ om deselve tot
Auxerre te geleyden.
17
Den 1. dag van Herfst-maent, quam hare Majesteyt/ vergeselschapt met de Har-
tog van Guise en de Heer de Cominge en de Lessains, in de Karosse van den Hartog
van Espernon, 'savonts ten 4 uren binnen Auxerre, alle de straten van 'er doortocht
waren/ als die van de andere Steden/ met Tapijten behangen/ wiert aen de poorte
der stadt/ door de Schepenen begroet/ en door den Bisschop verwellekomt/ en in een
stoel onder 't Verhemelte gebracht/ tot in de Groote Kerck/ vanwaer sy/ na het Te
Deum in 't Bisdom ginck/ tot haer verblijf gereet gemaeckt/ en 's anderen daegs
vertrock met alle d'Oversten van 's Koninghs Huys.
Den 4. deser is hare Majesteyt tot Fontaine Bleuw komen rusten/ alwaer sy ont-
fangen en verwellekomt wiert door Hambroens, uytnement Hooghleer-meester des
Conings/ in de Hebreeusche/ Syrische en Arabische Tale/ den welcken/ er door den
Hartog van Guise aengeboden wiert. Van hier vertrok hare Majesteyt over Essonne,
na Parijs, de Coninginne der steden/ welke hun met sulck een uytnemende pracht en
toestel ontfingh/ die de voorgaende t'eenemael verduysterden. Desselfs Borgerye/
en had so haest niet verstaen/ dat sy de eer souden genieten/ van so een Coninginne
besocht te werden/ of sy waren so verheugt/ dat se hun alle/ op het cierlijckste optoy-
den/ 'twelck wel gesien wiert in de 2 Reveuen, gedaen van de Borgers van de 16
deelen gecommandeert/ achtervolgens de gewoonte der stad/ gesonden aen alle Co-
lonellen/ besonderlijck in die van den 3. dagh Herfst-maent, in de vlacke velden/ tus-
schen St. Honoré en den Cours de la Reyne, alwaer meer dan 10000 Borgers waren/
dewelcke in slagh-ordre gestelt wierden in tegenwoordigheyt van den Maerschalck
de l'Hospital, en de Heer de Vedeau Grammont, Raet in 't Parlament/ denwelcken
verkoren was als Opper-Collonel over dit Krijghs-volck/ en die sich selfs aldaer
liet vinden met een groot gevolgh/ om dese heerlijcke inkomste by te woonen.
Den 7. op 't bericht/ dat gemelde Princesse den volgenden dagh haren intre soude
doen/ wierden d'ordres andermael gesonden aen de Colonellen om te waerschouwen/
gelijck sy deden/ d'afgenomen volckeren/ om op de ure die vastgestelt soude worden/
tot den optocht vaerdig te zijn; en men arbeyde met een ongelooflicke neerstigheyt/
aen 't oprechten van Ronde-sien-Plaetsen en stellagien/ langs alle straten/ van den
aenvang van de voorstadt S. Anthonis tot in den Louvre, dewelcke 's anderen daegs
met der Sonne opgang vol gepropt wierden/ met een gedeelte van de aensienlijckste
Burgeren/ en de voornaemste Juffrouwen van Parijs, uytermaten gepaleert: Een
ander gedeelte had al de vensters vervult/ en de rest des volcx was buyten de poorten/
in sulck getal/ dat het een ander Parijs geleeck. Onderwijl begonden de Soldaten/
15000 mannen sterck/ en verdeelt onder 132 vanen/ alle kostelijck ghekleet/ ten 7
uren te trecken: Den Stalmeester Grammont vooruyt/ gevolgt van 4 mannen op
Engelse paerden geseten/ nevens 10 hoopen Edellieden op 't cierlijckste opgetoyt/
en altemael hooghmoedigh gezadelt.
Den voorgemelden Colonel Generael trock daerachter/ gekleet met een wambus
van goude Brocade/ en de broeck omset met groote menigte goude en silvere kanten/
en een groot verciersel van linten/ 'twelck een schoon aensien gaf/ sijn Hoet vol pluy-
men/ was omset met een Hoet-bant van glinsterende Diamanten/ na hem volghde
andere reyen van Edelen/ en de gantsche krijgs-macht onschrijflijck toegestelt; dese
trocken alle in volle slag-ordre na 't Paleys van den Marschalck de l'Hospitael, om
hem te halen/ en deselve sich gevoegt hebbende/ mede kostelijck toegemaeckt/ by de
18
voorgaende/ trocken ghesamentlijck de Coninginne teghemoet/ in de vlackte van
Fecan, dicht by St. Mande, alwaer se haer komste inwachte/ die om de menighte der
Edellieden/ wat langh vertrock.
Eyndelijck quam hare Majesteyt aen/ en trock voor meer dan duysent Edellieden
van die best uytgedost waren; sat op een groot wit Paert/ welcks hooft beschaduwt
was met een schoone Aigrette/ den Toom en gheheel 't Harnas van Brocaet/ de
Stegelrepen insgelijcks/ en de Zale van root Carmozijn Fluweel/ geborduert met
gout en silver/ bekleet met een Zael-kleet van gelijck Borduersel: dit Paert droegh
sich uytermaten moedigh/ en geen wonder/ het was geladen met de Grootste Prin-
cesse/ haer Hoet was vervult met swarte Pluymen/ en droegh een Spaens-riedt in
de hant/ toonende soo groote Majesteyt dat sy verduysterde/ ghelijck de Son 't licht
van de Maen/ al 'tghene ons de Geschiet-boecken/ groots segghen/ van de alder-
doorluchtighste Heldinne van den voorleden tijdt. Grooter was de Loftuytinge des
volcks/ over het sien van soo een Princesse/ dan de eerlijcke Voorbeelden/ die men
van dese ware Amasone had gegeven/ niemandt kon deselve aensien/ sonder haer te
betuygen hun gevoelen/ door vreughtgeschrey/ hetwelck te aengenamer soude ge-
weest zijn/ had niet de nacht/ jaloers van soo veel glinster en schoonheydt/ sijn scha-
duwe uytgestort/ op de ure van haer inkomste/ om alsoo de pracht en heerlijckheydt
te verduysteren.
Evenwel en konde de duysternisse niet beletten/ of men sagh den Hartoghe van
Guise, een Mars in de Velden des strijdts/ uytermaten cierlijck gekleet met een ge-
volgh van 60 van sijn Oversten wonderlijck gedost en geharnast/ voor haer Maje-
steyt te Paerde sitten/ dese eerwaerdigh geacht/ door verkiesinge van den Fransen
Coningh; daerby vergeselschapte oock hare Majesteyt d'Heer Berlize, Bedienaer
van de Afgesanten en vreemde Princen/ in een schoone toerustinge/ omcingelt met
een Lijfwacht van 50 Persoonen/ verscheyden Oversten Voetknechten des Co-
ninghs: Voor deselve trocken 30 Leyts-mannen/ ghelijck door den Heer Garnier
de Terman; hunlieden Colonel Generael/ insgelijcks in schoone ordre gelijck al de
rest/ door de voorsorge van de Heer de Rodes, groot Ceremoni-meester van Vranck-
rijck/ en de Heer de Sain tot Meester derselve/ die met La Maison de Ville vertrocken
waren/ om den optocht te bestieren/ die op sijne wederkomste gheschiede; 't midden
van de twee reyen Soldaten wiert gedeelt/ om de Coninginne beter te konnen sien/
staende soodanigh van de Valleye Fecan tot aen de Poort van St. Anthoine.
De Coninginne en wiert soo haest niet gesien/ of den Maerschalck de l'Hospitael,
tradt van 't Paert/ ghelijck oock den Provoost der kooplieden/ en de Schepenen/
den Maerschalck tradt toe/ en vereerde haer met groet en wellekomst/ welcke sy
met genoeginge ontfingh: Dapper/ deden de kijckers 't stof/ met hun voeten in de
Lucht vlieghen/ 'twelck een langhsame voortgangh in die Majesteyt veroorsaeck-
te: Den Provoost der kooplieden/ vernoeghde hem/ met haer te seggen/ dat/ hoe-
wel/ het woordt en de plichten der Stadt/ door sijn mondt behoorde te gheschieden/
niettemin de Ghemeente met duysenden quam aendringhen/ om selver hun eer te
bewijsen/ haer biddende/ hem toe te laeten/ om sich daervan op een ander tijdt en
gelegentheydt volkomentlijck te ontlasten/ en haer te verghenoeghen/ dat hy hare
Majesteyt in het tegenwoordige bevestighde: Hare Majesteyt sagh al- omme groote
blijtschap/ en een algemeene strijdt van de Inwoonders/ om hun gehoorsaemheydt
19
en dienst te bewijsen/ het welck de Coninginne/ den Maerschalck de l'Hospitael
en voorghemelde Provoost der kooplieden/ dee bidden/ stracks te Paerdt te klim-
men; uyt vreese van een ongeluck/ segghende/ dat de Starkijckers van Romen, haer
hadden voorseyt, dat sy onder een groot getal der volckeren soude sterven; te Paerde
gheklommen zijnde/ trocken in ordre na de Stadt/ en quamen aen de St. Anthonis
Poorte/ verciert met de Fransche en Sweedtsche Wapenen/ en opghepronckt met
veel Aytbeeltsels en Dichten ter eeren van dese Princesse/ dewelcke sy stil staende/
aenmerckte/ en reedt voorts voort/ in ghestalte als of sy waere Opperbevelhebster
van de voornoemde Krijghs-macht/ in gheselschap van den Heer Grammont, en
andere Grooten/ den Provoost van de Kooplieden/ boodt haer den Hemel van gou-
de Brocade aen/ doch sy weygerde deselve/ maer wierdt voor haer gedragen door de
vier Schepenen/ welcke ten dien eynde van de Paerden ghestegen waren/ tot aen de
inkomste van de Coninghlijcke plaetse/ langhs welck men hare Majesteyt eerst liet
trecken/ als wesende de schoonste plaetse/ niet alleen van Parijs/ maer die in eeni-
ge Stadt van de werelt is/ waer een uytermaten kostelijck werck/ een koopere
Beeltenisse staet/ van Louis den XIII. in heerlijcke en onsterffelijcke gedachtenisse.
Hier was de Coninginne van Engelandt/ de Princesse van Oranje/ met de Prin-
cesse van Conti, en den Hartogh van Jorck, welcke de groetenisse deden/ als oock
veele aensienelijcke Juffrouwen van de Stadt.
Hier wierden de Brant-lichten aenghesteken/ en vier van de Opsienders van de
Lakenwevery/ namen 't Verhemelt/ en droegen 'tselve tot voor de Kercke van de
Jesuiten/ ghelijck de andere datelijck deden tot de Lieve Vrouwe [Notre Dame] Kercke: Alwaer
de Coninginne ontfangen wiert/ door 't Capittel/ en onthaelt door den Deken/ die
haer 't gewijt water gaf/ en 't Kruys om te kussen aenboodt; daerna onder 't Ver-
hemelt/ als een Godinne des aertrijcks tot den Autaer gebracht/ hoorde de Conin-
ginne/ op een seer uytnemende wijse het Te Deum singen. Deselven Deken geley-
de haer wederom tot de voorplaetse/ waer een open koets stont van gout geborduert/
en getrocken met ses Paerden van Isabelle coleur/ in welcke sy ging sitten/ gelijk de
oude Romeynen/ in een Zeegen-waghen/ en verzelt op de maniere als boven/ nam
haren wegh/ onder den glants van ontallijcke duysende lichten/ die overal uytghe-
stelt stonden/ over de Nieuwemart/ de Quay [d'Orfèvres] van de Gout-smeden/ de Pont-Neuf/
de strate de l'Arbre sec/ en over die van St. Garmains Grachten/ al-te-mael met
de uytnemenste Tapisseryen behanghen/ en de Straten vol groenten ghestroyt/
vanwaer sy in de Louvre aenquam/ en ghebracht in 't Paleys/ hetwelck voor hare
Majesteyt was bereydt/ te weten/ dat van den Coningh selfs; alwaer sy vondt den
Maerschalck l'Hospitael, met menighte van Juffrouwen/ die sy aldaer ghebracht
hadde/ welcke alle/ hare Majesteyt/ met seer groote toegenegentheyt begroeten/ en
in 't bysonder voorgemelde Maerschalck. Denselven avont wiert sy noch verwelle-
komt door d'Hooge Schoole/ welckers hooghste Leermeester in de tegenwoordig-
heyt van den Prins van Conti/ die dese Princesse insgelijcks begroetede/ het woort
dede, 's anderen daeghs deden de Prelaten/ uyt name van de Geestelijckheyt/ door
den mont des Bisschops van Vanne insgelijcks.
Den 9. en 10. dagh van Herfst-maent, gingh sy de Misse hooren/ eerst in de Ca-
pelle van 't kleyn Bourbon, daerna in de Vrouwe-kerck/ onder 't gheluyt van des
Coninghs Speelers; dit ghedaen zijnde/ gingh openbaer in de Louvre eten: daer-
20
na wiert sy besocht door d'Afghesant van den Paus/ die van Venetien/ en alle an-
dere Ghesanten: Insgelijcks wierde sy begroet door 't Hof van de Munte; 's na-
middaghs gingh hare Majesteyt wandelen in 't Cours de la Reyne, met een ghe-
volgh van meer als vier duysent Carossen.
Den 11. deser ging de Coninginne tot de Faüullans [Feuillants], alwaer sy aen de poorte van de
kerck ontfangen wiert door Dom Pietro van St. Bernard, haerlieder Opsiender/ ver-
geselschapt van alle de Religieusen/ denwelcken haer de quispel met Wy-water in 't-
aengesicht quispelde/ voort ging tot den grooten Autaer/ kostelijck opgepronckt/ en
hoorde de Misse/ bedient door 's Conings Ampt-meester/ en gesongen door de San-
gers van sijn Capelle. Namiddags besocht sy de Coninginne van Engelant/ in het
Paleys Cardinael/ daerna gingh sy het Coninglijck Paleys besien/ en dat van den
Cardinael/ en desselfs Boeck-kas/ dewelke alle andere van 't Christenrijk overtreft;
daerna ging sy in 't Hostel van den Heer de la Viellerie, geheym-schrijver van Staet;
vanwaer sy weder tot de Louvre keerde/ onder 't gedrang van een ongelooflick getal
menschen/ die haer overal inwachten.
Den 12. is hare Majesteyt in de Sorbonne gegaen/ alwaer sy door den Deken ver-
wellekomt en begroet wiert/ en na sy de Misse gehoort hadde/ besichtede 's Conings
Boeck-kas/ daer se van den Heer du Puy in 't selve huys/ en eyndelick van den Voor-
sitter des Parlaments de Tou, heuselick ontfangen wiert. Den 13. deser was de Co-
ninginne een weynig onpasselijck/ wiert derhalven gelaten/ en vermaeckte haer al-
leenlick met wandelen in 't Hof van de Louvre, in 't besichtigen der kostelijkheden/ en
's avonts met de Comedie/ dewelcke meest alle dagen na de Misse of Communie tot
haer vermaeck diende/ 't welck doch een verfoeyelijcke daet is/ den Godtsdienst (in-
dien dese so genaemt mogen worden) met sodanige ydelheden/ en lichtvaerdigheden
te besluyten.
Den 14. heeft sy de Misse gehoort in St. Louis Kercke/ in St. Anthonis straet; na
middag gingh sy by den Cantcelier van Vranckrijck/ in 't Paleys d'Orleans, en des
avonts in de Thuilleries: vanwaer sy beschoude een seer konstig vyer van seer won-
derlijck toestel/ 'twelk den Venetiaensen Gesant voor sijn Paleys had aengesteken/
in verheuging/ over de wonderlijcke zegen/ die sijne Staet/ tegens de Onkristenen
hadde bevochten/ men sagh op een kostelijcke stellagie de vertooninge van den Zee-
strijt/ en zegen der Venetianen/ bestaende in menigte Galeyen en Galeassen/ in uyt-
beeldinge van die verovert wierden; in 't midden stont een kostelijcke vergulde Leeu/
met een schilt in d'een en een swaert in d'ander klaeu/ ter neder vellende een onge-
meene groote Turck/ hielt noch twee andere onder hem ter aerden ghevelt; en om
oock te vertoonen de plaetse waer 't gevecht geschiet was, waren 'er twee verheven
Troonen/ op beyde zijden van de stellagie/ seer wonderlijck gemaeckt/ en de Histo-
rie/ door Figuren en opschriften van Griecxse/ Latijnse/ Italiaensche en Fransche
versen/ seer aerdig uytbeeldende. De Mortieren en Hacken maekten eerst een groot
geluyt tot verscheyden male/ die ontrent het paleys des Afgesants geplant stonden/
in 't kort/ alles vermaekte geweldig 't herte van dese Coninginne/ en duysenden aen-
schouwers/ want d'eene Galey begon d'ander te bestrijden/ en vervolgens de Galeas-
sen/ en eyndelick geraekte alles in brant/ uytgenomen den voorseyde Leeuw/ die over-
bleef/ staende en stotende gedurig met zwaert en schilt den grooten Turk op sijn kop.
Den 15. deser de Coninginne/ tot Parijs ontfangen hebbende/ alle de hoogste eere
21
en mogelijcke vermakingen die men bedencken kon/ vertrock op de voorseyde dagh
na St. Denys, besichtigde aldaer 's Conings Tresoor/ en trock voorts op Chantilly;
sijn Majesteyt van Vranckrijck met sijn geheele Hofhouding tot Compigne wesen-
de/ ontfing bericht dat de Coninginne van Sweden den 15. uyt Parijs soude vertrec-
ken/ sont derhalben den Hartog van Crequi, en andere grooten na haer toe, midde-
lerwijl was de Coning geheel onverduldig/ om te sien een Coninginne/ von welcke
't gerucht hem so veel had bekent gemaekt/ vertrock daer van Compeigne te Paer-
de/ op den middag van denselven dagh/ en quam ten 4 uren in de gemelde plaetse
van Chantilly, met de Hartogen van Anville en van Navailes, de Marquis van Gé-
vres, Hooftman van de lijfwacht/ de Graef van Vivonne, eerst Edelman van de ka-
mer/ den Prince van Mafullac, den Marquis van Saucour, Groot-meester van de
Garderobe, en den Graef van Flaix, zijnde op de jacht bericht van de aenkomste van
de Coninginne/ door den Graef de Nogent, begaf sich in de kamer/ met sijn eenigen
Broeder/ die met deselfde begeerlijckheyt/ aldaer oock een weynig tijts te voren ge-
komen was in Karosse met den Maerschalck de Plessi sijnen Gouverneur/ de Graef
van Plessi, Sone van voorgemelde Maerschalck/ en van Clerc, Hooftman van sijne
Lijfwachten den Heer de Graeve sijnen onder Gouverneur. Toen seyde den Cardi-
nael tot de Coninginne/ dat daer twee Edellieden waren/ begeerig om hare Maje-
steyt behoorlijck eerbiedt te bewijsen/ en evenwel toen naderde den Coning met sijn
Broeder met sodanige complementen als mogelijck waren/ en wijl Majesteyt niet
en kan verborgen blijven/ so heeft de stemme/ maniere en schoone gestaltenis/ van
desen Edelman/ alle de hoedangheden van een grooten Coning vertoont. Na dese
eerste verwellekominge/ vertrock den Coningh met/ sijn Broeder in een kamer/ en
quam noch dienselven avont/ te Paerde binnen Compeigne, met sijn gevolgh.
Insgelijcx vertrock oock den Cardinael/ doch den Hertog van Guise, den Graef
de Nogent hielden met hare Majesteyt 't Avontmael; dag op dag wiert hare Ma-
jesteyt in Vranckrijk uytnemende getracteert/ met alle de vermakelijkheden die men
bedencken kan/ alle kostelijckheden ging sy besichtigen/ en genoot untnemende eere
en vereeringen van sijn Majesteyt/ en den voornaemsten Adel van Vranckrijck.
Langh genoegh hebben wy met den Coninginne in Vranckrijck geweest/ sullen
derhalven met haer/ zijnde nu door haer uytnemende deugden/ een Vriendinne van
het Fransche Hof gemaeckt/ wederom vertrecken; in Wijn-maent nam sy haer af-
scheyt van den Coning/ sijn Broeder/ den Cardinael en andere Grooten/ en vertrok
door Duytslant na Italien en Romen/ geleyt tot het Huys St. Oyen, een mijle van
Compeignes, en soo voorts over Sonsis en Pont Beausin na Lorette, daer se in Lou-
maent des volghenden Jaers behouden aenquam/ zijnde onderweghen door ver-
scheyde Grooten begroet/ verwellekomt en vergast/ als hebbende genegentheyt soo
grooten Princesse/ die de Kroon en Regeeringhe/ uyt lust om de Werelt te doorrey-
sen/ soo licht versmaedt heeft.
Doch nademael tot Romen in 't voorleden Jaer de Pest geweldigh graseerde/ en
alreede daeraen gestorven waren 11400 menschen/ nevens noch 12000 die besmet
geweest/ en wederom genesen waren; so en wilde de Coninginne Romen niet nader
komen/ uyt een ingeboren schrick voor dese plage/ maer onthielt haer een wijl tijts
tot Lorette/ daer se hun nieuw aenghenomen Godtsdienst/ met grooten yver/ wijl
dese plaetse door sterck water/ voor lange/ daer meer als eenige undere/ is toegewijt.
22
Onderwijl was men binnen Romen besigh 't Paleys Farnese op te toyen/ en kos-
telijck toe te rusten/ om dese Princesse daerin te ontfangen/ en te herbergen.
Van Lorette trock de Coninginne op Pesaro/ daer se mee een geruyme tijdt ver-
bleef/ omdat de besmettende sieckte noch sterck binnen Romen was: ontfingh in
Bloey-maent deses Jaers tot Pesaro haren Hof-meester/ de Graef Santinelli te-
rugge/ die op den wegh na Sweden was geweest/ en bracht met hem voor haer me-
de 70000 Kroonen aen Wisselen/ met klare aenwijsinghen voor een gantsch Jaer
langh/ alle maenden 8000 Kroonen na desen te sullen ont fangen: Hierop besloot
hare Majesteyt/ wijl de kas nu rijckelick voorsien was/ van daer nae Venetien te
verreysen/ om deselve plaets en haere heerlijckheden te besichtighen: hetwelck sy
oock kort daeraen gedaen heeft/ met weynigh ghevolgh/ en quam in 't laetste van
dese maendt/ onbekendt binnen de Stadt/ wierde overal seer beleefdelijck en Ko-
nincklijck bejegent en onthaelt; alles besichtight hebbende/ so veel doenlijck was/
wijl de kostelijckheden van dese Stadt/ die van een Koninckrijck niet en behoeven
te wijcken/ keerde sy weder terugge na Pesaro.
Tot Pesaro zijnde/ verlangde Coninginne Christina seer dat de peste tot Romen
soude ophouden/ opdat se de gunstighe teghenwoordigheydt van den Paus weder
mochte erlangen; maer in tegendeel ontfingh sy van deselve bericht/ na Avignon
te vertrecken/ en haer dese Somer aldaer te gaen onthouden. Droevigh was dese
tijdinghe aen 't herte van een Princesse/ die uytermaten vermaeck scheyte in de
Roomsche speelen en vermaecklijckheden; niettemin verliet sy Pesaro/ en begaf
haer vooreerst na het Toscaens gebiedt/ en soo voorts door 't Parmesaen/ Mila-
uen/ Montserrat na Lions/ werdende overal Conincklijck verwellekomt en ont-
fanghen/ van den grooten Hertogh/ den Gouverneur Fuensaldaignie, den Prince
van Conti, den Hertogh van Savoyen/ en andere Grooten; elck vernoeghde sich
in 't beschouwen van soo een Princesse/ die uyt eyghen beweginghe/ om de Werelt
door te wandelen/ de Kroon en Regeeringe had verlaten.
De Coninginne Christina uyt Italien door Vranckrijck ghekomen zijnde/ hielt
noch indachtigh de onthalingen van dat Hof aen haer voor eenige tijt gedaen/ be-
geerde diergelijcke wel wederom te genieten/ versocht derhalven in Herfst-maent van
desen Koning verlof/ te Hove te mogen verschijnen/ doch wierde haer sulcx met de
minnelijckste beleeftheden afgeslagen: maer Fontaine-bleu/ tot het Hof weder bin-
nen Parijs soude zijn gekeert/ t'haerder onthoudinge aengewesen: waer na toe sy 'er
oock over Nevers de volgende Wijn-maent begaf/ en bleef aldaer dien geheele maent.
In 't begin van Slacht-maent dee de Coninginne tot Fontaine-bleu/ haren eer-
sten Edelman/ een Italiaen/ den Marquis Monaldelqui ghenaemt/ door haren
Opper-Stalmeester/ den Graef Santinelli, dooden/ omdat hy eenighe saken van
hare Majesteyt/ by hem vertrouwt/ niet heymelijck genoegh gehouden/ maer met
opset deselve aen andere bekent gemaeckt hadde/ en also sulcx haer by goede getuy-
genisse was ghebleken/ ontboodt hem in de groote wandel-plaets der Harten ge-
naemt/ aldaer gekomen zijnde/ gheboodt/ men hem soude binden aen een Pylaer
als doen vertoonden hem eenige brieven van sijn eygen handt/ en andere geschrif-
ten/ dese voor de sijne erkent/ alsmede sijn aenslagh bekendt hebbende/ liet sy hem
een Priester halen/ wien van stonden aen moste biechten/ sulcks ghedaen wesende/
belasten den voornoemden Santinelli, die daer by stondt/ haren last/ hem te voren-
23
bekent gemaeckt/ te voltrecken/ en daerop stack dien/ den gebonden/ met een Sti-
let/ in hare tegenwoordigheyt/ 't herte af/ en verwonde hem door verscheyde steec-
ken meer/ dat hy daerover voorts den geest gaf. Dit gedaen zijnde/ sond hare ge-
dachte Majesteyt/ over dese daedt/ een poste nae 't Hof van Vranchrijck/ hetselve
sulcx/ en de reden haer daertoe beweeght/ grondelijck bekent te maken: doch wier-
de seer qualijck by den Koningh en de Regeeringhe ghenomen: oock daerover den
Heer Charier derwaerts aen haer afgevaerdight.
Dese ontijdige doodt van den Marquis Monaldesqui, quam uyt de vertrouwde
vrientschap/ die hy met den Graef Santinelli, en andere Hofgesin van den Conin-
ginne hadde/ hun al te veel toevertrouwende/ die 't nochtans alle daerop aenley-
den/ hoe se hem in ongeluck mochten brengen/ en het net over 't hooft halen. Soo-
danigh exempel van valsche vrientschap/ verhaelt ons den scherpsinnigen Tacitus,
in sijn vierde Boeck der Jaer-geschiedenissen. Sejanus, die by den Keyser Tyberius
hoogh geacht wiert/ hate Germanicum, de soon van Tyberii broeder/ en sijn huys-
vrouw Agrippina boven maten/ desgelijcks oock al diegene die Germanicus aen-
hingen/ waeronder Titus Sabinus, een Romeyns Edelman oock gevonden wiert.
Om uyt desen nu te vernemen wat hy van Sejanus en Tyberius hieldt/ maeckten
Latiaris, Portius, Petilius en Opsius; desen gevaerlijcken en listigen aenslagh.
Latiaris/ een goede bekende van Sabinus, vervoeghde sich menighmael by hem/
en nu prees hy Germanicum, en dan verhefte hy de stantvastigheydt van Sabinus,
omdat hy Germanicum in al sijn ongeluck getrouwelijck had by-gestaen. Desen
goeden Sabinus beelde sich in dat hy eenen oprechten Vriendt aen Latiaris had/
openbaerde hem derhalven sijn gemoedt/ begon te klaghen over Sejani grousaem-
heydt/ en hoe dat hy na 't Rijck stondt/ en hier niemant in verschoonden/ selfs niet
sijnen vertrouwden Vriendt/ den soon van Tyberii broeder; om in 't kort te seg-
ghen/ hy had een groote verlichtingh/ wanneer hy sijn hert/ 't welck met spijt ver-
vult was/ in de schoot van Latiaris mocht uytschudden. Of nu schoon dese woor-
den/ die Sabino van Latiaris arghlistelijck uytgehaelt wierden/ ghenoegh waren
tot sijn ondergangh/ soo had Latiaris evenwel die maer alleen gehoort/ en kon die/
als de saeck aen de man quam/ geensins waer maken/ noch met ghetuyghen beve-
stigen. Om dit nu met de waerheyt te betuygen/ liet hy Portius, Petilius, en Op-
sius boven op de vloer van sijn kamer nederlegghen/ om op het ghene dat 'er soude
voorvallen/ goede acht te nemen. Nu ontmoeten Latiaris Sabinus eens by geval/
bejegende hem met alle vrientschap en eerbiedigheydt/ en noodighde hem op sijn
kamer in sijn huys/ daer de andere verspieders boven lagen/ en hoorden wat quaet
hy van Tyberius en Sejanus verhaelde. Sabinus voer dapper uyt/ klaeghde oock
over die twee/ en stelden hier geene maet in/ (gelijck als verbitterde ghemoederen
ghewoon zijn te doen) maer sprack alles uyt wat hem op het hert lagh. De ande-
ren luysterden ondertusschen neerstigh toe/ slooten het alle in haer krop op/ wat
den goeden Sabinus sijnen vertrouwden Vriendt Latiaris in 't gheheym (soo hy
meynde) te kennen gaf/ en beklaeghden hem doen van stonden aen voor den Key-
ser/ segghende: Dat hy teghen de Wetten van sijn Majesteyt ghesondight hadde.
Sabinus wiert hierop in den kercker geworpen/ en sonder eenighe verdedingh ter
doodt gebracht/ gelijck Plinius verhaelt. Soo doende wordt het gemeene spreeck-
woort waer:
24
Maer siet eerst aen wien ghy het doet.
De Coninginne Christina, dan tot Fontaine Bleu zijnde/ quam den Coningh selfs
in Persoon met sijn Broeder en veele jonge Heeren/ haer aldaer besoecken/ voor den
tijt van een uur/ en toonde sijn Majesteyt geen kleyn misnoegen/ aen de Coningin-
ne/ over de voorgaende daet/ aen de Marquis Monaldesqui begaen; insgelijcx quam
oock by 'er tot Petitbourgh, ses mijlen van Parijs/ den Cardinael Mazarijn, hande-
lende twee dagen met malkanderen heymelijck over gewichtige saken.
Lange hielt de Coninginne haer tot Fontaine Bleu, Parijs en andere plaetsen in
Vranckrijck, soodat hare middelen dagelijcks als een afgaende Maen begonden te
wassen; en nam sy bi 'er selver voor/ een reys na de Nederlanden/ alsmede na En-
gelant te doen/ doch bleef (wellicht om de voorseyde reden) achter; echter vertrock
sy den 12. dagh van Lente-maent 1658 uyt Parijs weder na Italien, over Livorne,
onderwegen ontmoetende verscheyde Roovers van Toulon, die sy geluckelijck ont-
snapten; Italien naderende/ toonde haer de Coninginne seer verheught/ evenals de
Trojanen/ toen sy Italien sagen/ van vreughde riepen: Italia, Italia. Binnen Romen
komende/ wiert in 't Paleys Farnese heerlijck ontfangen/ en dagelijcks begroet/ door
de Oversten der Stadt en Geestelijckheyt. Veele geleerden quamen dagelijcks met
haer spreecken/ die haer over de wijsheydt van dese Coninginne/ die 9 of 10 talen
spreeckt/ niet genoeg konden verwonderen; bracht sulcke diepe fraeye dingen voor/
dat veele dachten/ sy mededeelinge met een Godinne hadde/ die haer soo hooge ken-
nisse inblaesde.
In Lente-maent sont hare Majesteyt/ aen den Paus/ M. Piccolomini Gesante
by den Coning van Vranckrijck/ hem latende weten/ dat hare Majesteyt seer aen-
genaem waren de diensten en gunsten/ die sy aen 't Roomsche Hof in groote menig-
te had ontfangen. Doch den Paus en verstont niet/ hun eenige gunst meer te bewij-
sen/ ten ware in een Klooster; daer doch hare Majesteyt (de open lucht gewent/ en
de geselschappen der menschen) noyt geen sin toe gehad heeft/ wijl sy van een gene-
reus gemoet/ meer tot een krijghs-man/ dan klooster-vrouw dienstigh was.
Den Paus/ om eenighe saecken seer misnoeght/ over den Graef Santinelli, hem
onthoudende by de Comnginne/ die deselve 't Apostolische Paleys/ (als een moor-
der) verbieden/ alsmede sijn Vader uyt Romen vertrecken. 't Selve heeft oock den
Paus/ belast aen den Cardinael Azzolino, omdat hy te veel ghemeenschap met de
Coninginne hielt; maer is door voorspraeck en belofte/ van niet meer by haer te sul-
len komen/ noch in de Stadt gebleven; over het voorverhaelde/ en dat sy selfs niet
met meer dan ses persoonen/ ten Hoove mocht komen/ was de Coninginne dapper
ontstelt.
In Somer-maent deses jaers/ heeft Christina haer onderstaen/ om eenigh volck/
voor Vranckrijck/ om tegens Napels gevoert te werden/ te werven/ hetwelck geen
kleyn misnoegen by 't Pauselijck Hof veroorsaeckte: Ja openlijck wierdt binnen
Romen afgekundight/ dat hem niemandt/ wie hy zy/ op straffe van het leven/ sich
mocht verstouten eenigh volck te lichten/ voor wien 't oock mochte wesen. Soodat
een naeuwe achtinge op de Coninginne wiert genomen/ die selfs met wachten ge-
durigh in haer Paleys bewaert wierdt. Niettemin opdat hare Majesteyt/ in staet
25
en aensien soude blijven/ heeft de Cardinael Anthonio, een Wissel van 80000 gul-
den/ op de naem van Vranckrijck/ aen haer gepresenteert.
Soo kan de afgonst/ de aengenaemste vrienden/ met scheele ooghen aensien en in
verachtinge brengen/ gelijck ons de Historien verhalen van Bellizarius, een vermaert
en wijt beroemt man/ vanwegen sijne veelvoudige zegeningen/ die hy gehadt heeft
over Landen/ Steden/ en geheele Legers. Desen wert van den Keyser Iustinianus
hoogelijck ge-eert/ en sijn suster tot een Vrouw geschoncken/ ja men liet goude pen-
ningen munten/ op dewelcke aen d'eene zijde des Keyser Beeltenisse/ aen d'ander
zijde dat van Bellizarius stont/ met dese opschrift: Bellizarius de eere der Romeynen.
Maer niet langhe hierna is desen grooten Vorst (doch valschelijck) by den Keyser
aengeklaeght/ alsof hy hem na de kroone gestaen hadde: Hy is afgeset van al sijne
bedieningen: al sijn goet en gelt is hem afgenomen: Jae de beyde oogen zijn hem/
door bevel des Keysers Iustiniani uytghesteken/ en hy is tot sulcke armoede gheko-
men/ dat hy de kost heeft moeten bedelen/ spreeckende ghemeenlijck dese woorden:
Goede lieden, geeft Bellizario een penningsken, denwelcke de afgunste, niet de mis-
daet, blindt gemaeckt heeft. Soo ginck het oock met Apris de Coningh van Egip-
ten/ dese placht dickmaels te roemen/ dat hy soo vast en verseeckert sat op sijnen
stoel/ dat de Goden hem van daer niet en souden konnen stooten: maer niet langhe
hierna/ is hy van den Coninck Amase gevangen/ en opgehangen. Polycrates de
Coningh van Samien, beroemde sich dat hy noyt tegenspoet ghehadt en hadde/ ja
dat hem niet quaets en konde overkomen. Hy heeft eens/ op de Zee zijnde/ een
Ringh/ daer een kostelijcke Parel ingehecht was/ van de handt ghetrocken/ en in
Zee geworpen/ eenen grooten Visch heeft desen Ringh opgheslockt/ die korts daer-
nae is gevangen/ en hy is van Polycrates Keucken-meester gekocht/ die denselven
opsnijdende/ en bereydende om te koken/ soo heeft hy des Koninghs Ringh in het
ingewant des Vischs gevonden/ en den Coninck behandight; dewelck Polycrates
siende/ soo is hy noch veel moediger geworden/ dan hy tevoren geweest was/ mey-
nende dat hem geen dingh mislucken en konde. Maer desen geluckigen Polycrates,
is korts hiernae van Oronte des Koninghs Darii Velt-oversten/ gevangen/ en aen
het kruys ghenagelt/ en also heeft hy in groote smerte sijn leven moeten eyndighen.
Wel te rechte seydt dan het spreeckwoort:
Het kan wentelen, swemmen en vliegen.
Om nu weder tot de Coninginne Christina te komen/ die nu 't gheluck dwars
sagh/ niettemin nam sy in Somer-maent een nieuwe Lijf-wacht van Vreemdelin-
gen aen/ dat geen kleyne jalousye gaf/ schaffende al haer Italianen af. Evenwel
heeft den Paus/ als sorge draghende voor sijn liefste Dochter/ haer doen vereeren
met sooveel eetbare waren en Confituren/ als 100 Persoonen konden dragen/ aen
dewelcke de Coninginne boertende seyde: De gheestelijcke verschelen seer veel van
de andere Princen, welcke ymant willende belegeren of besetten, vooral en eerst hen
soecken de Levens-middelen te benemen; maer dese senden selfs te eeten, die sy bele-
geren of besetten. Daer-en-boven heeft de Paus hondert man te voet/ en soo veel
Ruyters voor 't Mazarijnse Hof doen legghen/ om alle onheyl te beletten. Eynde-
lijck na langh vertreck quam hare Majesteyt by den Paus ter ghehoor/ daer sy wel
drie quartiers van een uur bleef/ klaghende den Paus dat sy haer met de saeck van
26
Santinelli tot voorstant van sijn Huwelijck/ soo veel bemoeyde: waerop sy antwoor-
de: Dat sy niet anders had ghelooft, of het Houwelijck in't Catholijck Geloof, stont
yder vry, en dat Godt dickmael hadde ghestraft, die 't hadden belet; Over welcke re-
denen de Paus/ voorstaender van de onghehoude staet der Geestelijcke/ niet wel te-
vreden was: en de Coninginne weder in haer Palays gekeert zijnde wiert van een
heevige koorts aengetast/ was dagelijcks ongemackelijck/ wijl sy sag dat men nu te
Romen soo weynig wercks van 'er maeckte/ daer se tevooren so ge-eert/ ontsien/ en
als aengebeden wiert/ was nu van een yeder gehaet/ en veracht; elck had de Co-
ningine van Sweden op sijn tongh/ klappende nu 't een/ en dan weder 't ander van
haer. Sommige seyden: Sy om dese hoon te ontgaen/ na Tivoli soude vertrecken/
en aldaer haer verblijf nemen in het Paleys van den Cardinael Usel: Andere/ van
hooger ghevoelen/ meynden dat sy Romen niet licht soude verlaten; in het kort/ elck
Vogel songh soo hy ghebeckt was: niettemin wierde hare Majesteyt/ temets een
leelijcke vlecke aengewreven.
ETen laetsten/ de Coninginne siende/ dat se van des Paus Lijfwacht als belegert
wiert gehouden/ heeft om deselve te behagen/ 't Masarijnse Hof verlaten/ en haer
gaen onthouden in 't Hof van Esten/ en doen al lachende geseyt: Dat de Papen met
haer deden, ghelijck als de Potentaten met den anderen handelden, want als die een ves-
tinge wilden belegheren, soo sneden sy haer eerst alle toe-voer af, om haer eerder tot
overgeven te dwingen, sijn Heyligheyt heeft my eerst met hondert man alderhande spijs
toegesonden, en nu laet hy mijn belegeren, 't is de rechte wegh om mijn uyt dit Lant te
krijgen. Weynig sagh men de Coninginne buyten/ 't welck te dencken is geen kleyn
hartseer geweest te zijn/ aen een Princesse die de open lucht gewoon was.
En wijl alle de besondere onderhandelinghen die de Coninginne/ soo nu en dan
binnen Romen gehad heeft/ so nau tot onse kennisse niet en zijn gekomen/ soo willen
wy deselve overstappen en alleen de voornaemsten/ sooveele ons bekent sy/ en tot
ons ooghmerck dienstigh aenwijsen. Hoe wel sy/ ghelijck tevooren geseydt is/ in 'er
Paleys als opgesloten was/ soo en kon evenwel hare grootmoedigheyt niet vermin-
dert worden: want in Somer-maent des volghende jaers 1659 versocht den Afge-
santer van Savoyen hare Majesteyt te komen besoecken/ met bedingh/ hy mochte
sitten als sijn Meesters Dienaers in Vranckrijck hadden ghedaen/ dit en heeft de
Coninginne niet willen toelaten/ en hy heeft zedert niet noodigh gheacht hem met
haer te besoecken te bekommeren.
Boven hebben wy verhaelt/ dat de Coninginne het Mazarijnse Hof heeft verla-
ten en daernae heeft se meer en meer de groote drift tot de Fransche varen laten/ en
quam dagelijcx weder in groote achtinge by de Grooten binnen Romen/ weshalven
sy nu wederom van de voornaemste op nieuws besocht en ge-eert wierdt/ en quam
dagelijcks tevoorschijn/ met een prachtigh gevolgh langhs de straten.
Temets hadde de Coninginne overvloet van gelt en andere nootsaeckelijcke din-
gen/ dan scheen sy wederom daervan gebreck te sullen hebben/ gelijck het gemeen-
lijck gaet met die buyten 'er lant op een ander mans riemen drijven; maer in Wijn-
maent wiert desselfs/ byna wanhoopende kas/ rijckelijck voorsien/ van een Edel-
man uyt Vranckrijck/ die van daer een groot meenighte van Penninghen bracht/
waer mede sy haer schuldenaers/ so se eenige had/ weder kon vertroosten. Hare Ma-
jesteyt sich in een beter staet herschept vindende/ en wilde alsdoen noch uyt Romen niet
27
vertrecken/ maer d'Italiaensche vermaken noch een wijle by-wonen/ wijl sy door
't verkregen gelt/ en de herstelde vryheyt/ weder begon te leven/ van een andere na-
ture zijnde/ als verhaelt wort van den Keyser Sigismundus, die eens veel gelt in sijn
kamer hadde/ maer kon om 'tselve niet slapen/ daerom beval hy in een nacht sijn
Raets-heeren en voornaemste Vrienden/ dat se sijn gelt ('twelck hy Beuls en Dief-
hangers noemde) onder elckander souden deelen/ 'twelck sy blijdelijck gedaen heb-
ben; en alsoo heeft hy daerna wel en gerustelijck geslapen.
In Sprockel-maent deses Jaers 1660 quam een voornaem Edelman van den
Coningh van Sweden aen hare Majesteyt Christina, had veel heymelijcke onder-
handelingen met deselve/ waervan men het rechte bescheyt noyt heeft konnen ver-
nemen: na eenige tijdts verblijfs by de Coninginne/ is deselve Edelman weder in
stilte vertrocken/ latende aen hare Majesteyt groote vergenoeginghe/ en aen haer
Hofgesin geen minder verwonderinge over dese onderhandelinge.
In Lente-maent ontfingh hare Majesteyt de tijdinge van de doodt van den Co-
ningh van Sweden/ die den 23. der voorgaende maent tot Gottenburgh was over-
leden/ om welckers doodt minder veranderinge by de Coninginne gespeurt wiert/
als het Roomsche Hof wel vermoedt had. Wellicht heeft de Coninginne die om
eenige verborgene oorsaeck gedaen/ ofte uyt een Goddelijcke overdenckinghe op de
doodt/ wijl se maer is een nederwerpinghe van dese houte stocken/ waermede onse
aertsche hutte is t'samen gemaeckt; De scheydinge van twee oude en groote vrien-
den totdat se weder by malkonderen komen; de verlossinghe van eenen gevangen/
die lange in sijn Kercker gelegen heeft; onse reyse na de andere werelt toe/ waerom
wy hem dese doorgang gemaeckt zijn; onse betalinge voor onse eerste schult/ die wy
de nature schuldigh zijn; den slaep des lichaems/ en het ontwaecken der Ziele. Te-
meer/ en konde desselfs doot/ aen de Princesse geen onchristelijcke droefheyt verwec-
ken/ wijl sy wist de algemeyne regel van de krijghs-lieden/ dat een Velt-overste, by
sooverre hy kloeckmoedigh is, niet langh leven en kan: Daerby hadt hy alrede soo
kloeckmoedighlijck in de velden Mars gestreden/ dat twee machtighe Coninghrijc-
ken/ van hem/ op 't punt van den ondergangh waren gebracht.
In Bloey-maent was 't heel stil met de Coninginne/ somtijdts sprack men van
haer vertreck/ en dan wederom dat se noch een wijle binnen Romen sou verblijven;
quam weder weynigh uyt haer Paleys tevoorschijn/ alsoo gheen posten meer uyt
Vranckrijck of Sweeden aen haer quamen. In dees tijt wiert haer Majesteyt een
Boeck toege-eygent en opgedragen/ 't welck sy aennam/ als hebbende altoos beha-
gen gehad/ om een volmaeckte kennisse te bekomen/ want van haer wort verhaelt/
dat se in haer jonckheydt heeft doen opsoecken de grootste mannen van Europa/ om
die natuerlijcke begheerte die se hadde van alles te weten/ te voldoen. Dat men dese
Princesse ghesien heeft/ in de hartste koude des jaers/ 's morgens ten vier uren op-
rijsen/ in haer Cabinet/ met de Musen te communiceren/ alwaer sy ghewoonelijck
bleef tot negen uren/ als wanneer sy haer moste bereyden/ om te verschijnen in het
midden van den eerwaerdighen Raedt van het Coninghrijck/ alwaer se heeft doen
blijcken een schat van een wonderlijck verstant/ door de prompste en subtylste bera-
dingen die sy gaf/ op alle saken die voorghestelt wierden. Indien de Historie soo seer
roemt van de Coninginne Elizabeth, als dat se haer selven koste onderhouden in
goedt Frans by den Afghesanter van Vranckrijck/ in goedt Castiliaens met den
28
Afgesanter van Spanjen/ en in seer prompt Toscaens met de Princen van Italien/
wat lof sal se uytvinden/ in gunste van de groote Christina? die haerselven koste on-
derhouden byna met alle volckeren/ in haer eygen sprake. De Historie sal nimmer-
meer soo wel van dese Princesse spreecken/ als sy doet van de Historie/ van dewelcke
sy een wonderlijcke kennisse heeft.
Wat lof sullen de uytnemende en vermaerde Sybillen hebben/ die Lactantius, Eu-
sebius, Jeronimus, Orosius, en andere gheleerde mannen soo hooghlijck door haere
Schriften geroemt hebben/ by dese Coninginne? en hoeverre steeckt se uyt by de ver-
standighste Vrouwen/ die oyt gheleeft hebben? wellicht heeft se een voorbeelt geno-
men/ en de schreden willen navolgen/ van eenen Christina van Pisen in Italien/ die
alle geleerde Vrouwen/ die oyt gheweest zijn en geschreven hebben/ verre overtrof:
Immers en vint men geen Princesse/ hoe gheleert dat se oock zijn/ die by haer in de-
sen deele/ eenighsins soude mogen worden geleecken.
't Is waer/ de Historien verhalen van Dumea Lingia, Jonckbrouwe uyt Span-
jen/ dat sy noch Staet-dochter zijnde van Vrouw Maria, Suster van den Coningh
van Portugael/ en maer 22 jaren out/ aen den Paus Paulus de III. in 't jaer 1548
hun geleertheyt heeft bekent gemaeckt/ schrijvende aen hem in vijf talen/ te weten/
in 't Hebreeus/ Griecks/ Latijn/ Chaldeeus/ en Arabisch; soodat den voorseyden
Paus/ nochal vry gheleert zijnde/ van nooden had Taelmans te soecken/ om dese
Jonckvrouwe te antwoorden. Wat is dit by Christina, die kennisse heeft van negen
of thien spraken?
Niettemin wierdt verscheydelijck ghesproocken over dit opdragen des Boecks/
sommige seyden sy door gebreck van penningen/ om den brengher een vereeringe te
doen/ 'tselve by haer op een tafel heeft neder-geleyt/ doch andere/ die met meerder
eerbiet gaen willen/ sy dit alleen ghedaen heeft/ om aen te wijsen/ sy nu niet soo seer
tot de studie als voorhenen genegen was. Andere stroyden uyt/ dit leven in vreemde
handen/ en bysonder tot Romen, een Stadt vol godtloof heydt en leelijcke schelm-
stucken/ de Coninginne begon te mishagen/ en sy de Regeeringhe wel wederom sou
begheert hebben; dan het zy hoe het wil/ van Romen heeft den Monnick Baptista
Mantuanus, nevens veele andere aldus geschreven:
Ghy moet terstont van Romen u wech maken;
Vluchtet daer uyt, na 't exempel van Lot,
Ghy kondt daer niet wel dienen uwen Godt:
Want daer is 't al geoorloft sonder laken,
Behalven slechts te drijven Godes saken.
De verstandighste gevoelen/ dat hare Majesteyt/ ghelockt door het geruchte van
de Vrede/ tusschen de twee Noorder kroonen/ vastelijck by haer selven voorgheno-
men heeft uyt Romen te vertrecken/ om te gaen sien hoe 't met de Landen van haer
inkomst gelegen was. Dee oock eenige versoecken voor Sweden aen 't Pauselijcke
Hof/ maer wierden met weynigh genoegen gehoort/ veel minder aengenomen.
In Somer-maent, heeft hare Majesteyt groote wissel uyt Vranckrijck over Am-
sterdam bekomen/ derhalven/ begon de Roomsche lucht haer weder beter als voor-
henen te behagen/ en sprack gantsch niet van haer voorgenomen reys. Wel terecht
29
hebben de Historien 't Vrouwelijck geslacht/ als wanckelbaer en lichtvaerdigh aen-
gerekent. En wilde Godt dat het in soo een Princesse niet sonne-klaer bleeck! Nu/
gelt hebbende/ vont se wederom de meeste vermaeckelijckheden en playsieren binnen
Romen van de gantsche werelt/ dagelijex spillende ongelooffelijcke schatten: en geen
wonder/ wijl dese ingeboren aert van een liberael humeur van haer wiegh aen ghe-
bleken is; soo men den overleden Coningh van Sweden konde spreecken/ hy soude
seggen dat hy door de genade Godts/ en de liberaelheyt van Christina op den Throon
geklommen is geweest. De gedenck-penningen die geslagen zijn in de tijdt van sijn
Krooninge/ gheven dat genoegh te kennen/ op dewelcke men aen de eene zijde een
Arm siet/ hebbende een Croon vast/ met dit opschrift daer onder: A Deo & Chri-
stina; dat is/ Van Godt en Christina. Siet/ so liberael en spillende is sy ten allen tijde
geweest/ en wy gelooven met reden/ dat se by haer blijven sal tot haer graf toe.
De spaersaemheyt en suynigheydt is ten allen tijden seer geroemt in aensienlijcke
Persoonen: De Historien ghetuygen van Marcus Curtius, Romeynsch Burger-
meester/ dat als de Afgesanten der Samnites by hem quamen om sijne voorspraeck
by den Raedt van Romen te versoecken/ hem vonden sitten Rapen bradende; en hy
hun kostelijcke Gheschencken/ Silver en Edel-gesteenten/ die se hem aenboden/ al
lachende met dese woorden geweygert heeft: Soo langhe als ick dese noch eten mach
(meynende sijne gebradenę Rapen) behoef ick geen gout ofte kleynodien; ick wil lie-
ver heerschen en gebieden over diegeen, dewelcke gout besitten, als selver gout hebben.
En liet haer doen hares weghs gaen.
In het begin van Hoy-maendt, heeft hare Majesteyt helpen vieren het Feest van
St. Pieter, 'twelck men te Romen ghewoon is in dese tijdt te houden/ veel vreughde-
vyeren wierden aengesteecken/ en alles wiert bygebracht/ wat tot vermaeck konde
dienen. Doch en wiert echter niet gehouden als voor desen/ om de menighvuldighe
oneenigheden/ die binnen Romen/ soo tusschen d'een en d'ander/ kortelinghs wa-
ren ontstaen.
De Coninginne heeft eyndelijck haere reys vastghestelt/ om van Romen door
Duytslant na Sweden te vertrecken/ en heeft derhalven 4 wagens met silver en an-
dere Bagagie vooruytghesonden/ en is omtrent half Hoy-maent selve vertrocken/
nadat se alvooren van den Paus/ Cardinalen en andere Grooten haer afscheyt had-
de genomen/ geleyt zijnde door des Paus Lijfwacht en vele Oversten/ evenwel niet
in soodanigh aensien en toestel als voorhenen was gheschiet. De Geestelijcke over
dit vertreck beducht/ sagen hare Majesteyt met droeve oogen na/ wel wetende dat se
nu geen kleyne luyster quamen te verliesen/ door het vertreck van dese Princesse/ soo
in den Godts-dienst/ waerin sy haerselve altoos gheheel devoot betoonde/ als in de
Comedien en speelen/ waer se de eerste en laest ghemeenlijck verscheen; niettemin
vertrock sy/ latende aen sommighe verwonderinge/ en aen andere groote laster na/
alsof sy vertrocken was sonder haer schulden volkomen afghedaen te hebben; doch
de voorverhaelde redenen sullen de verstandige Lesers beter voldoen.
Wonderlijcke praetjens gingen binnen Romen/ wegens het vertreck van de Co-
ninginne/ om/ sommige meynden dat door de Staten van Sweden een ysere eeuwe
onder haren Coningh Carel gevoelt hebbende/ soowel tot bederf van haerselfs als
Nabueren/ gedachtigh zijn geworden/ hoeveel geluckiger sy onder de Regeeringhe
van Christina hebben gheleeft/ en daerom haer nu weder terugh hadden geroepen/
30
omme een goede veranderinge aldaer in de regeeringe voor te stellen: Doch andere
hielden dit van geener waerde/ wijl de voorseyde Prins soo gheluckelijck tegen sijn
Vyanden had ghestreden/ dat daerdoor de eere en staet der Sweden/ dapper is ver-
meerdert geworden/ hoewel hy in 't laetst den Slagh-boegh geweldigh tegen kreeg/
volgens den aert des Gelucks.
Men verstaet van Sesostris, Coningh van Egypten/ dat hy/ wanneer hy soo-
veel Volckeren overwonnen/ en onder sijn gebiedt gebracht hadde/ een Wagen van
Gout/ Edel-gesteenten en Elpen-been heeft doen maken/ en daerop sittende/ sich
van vier Coningen/ in plaets van Paerden/ laten voort-trecken: Maer als nu een
onder dese Coninghen in 't trecken menighmael nae 't omloopen der Raden van de
Wagen sagh/ wiert hy van Sesostris ghevraeght: Wat hy voor oorsaeck hadde dat
hy soo menighmael nae de Raden omkeeck? Waerop hy antwoorde: Ick sie en be-
trachte den snellen omloop der Raden, van dewelcke het bovenste nu het onderste, en
't onderste weder 't bovenste is; en ben hierover nu oock indachtigh de groote onbe-
standigheyt des gelucks, welcke het hooge soo schielick vernedert, en het nederige soo
schielick wederom verhooght. Als Sesostis dit hoorde/ liet hy dese Coninghen van
stonden aen uytspannen/ en sich van haer niet meer voort-trecken: met recht by sich-
selfs bedenckende/ dat hy even soowel 't Gheluck onderworpen waer als dese Co-
ningen. Waerom den vernuftigen en diepsinnigen Dichter Ovidius met recht ge-
seydt heeft:
Sy kan op eene plaets geen tijdt langh blijven hangen;
Maer loopt dan hier, dan daer; dan is sy Oost, dan West,
Dan is sy laegh, dan hoogh; dan eerst, dan weder lest.
Maer de Coninginne/ ghelijck sy uyt eygen beweginghe dese reyse hadde aenge-
vanghen/ heeft wederom/ heymelijcke redenen by 'er selven hebbende/ Romen ver-
laten/ en is alsoo na Sweden gereyst.
Van dese reyse uyt Romen na Sweden wert weynigh verhael gedaen/ vermits de
Coninginne in stilte/ met weynigh gevolgh/ en sommige Italianen/ waer vertroc-
ken/ en quam in 't laetste van Hoy-maendt tot Insburgh aen/ daer se tevooren de
Roomsche Godtsdienst eerst hadde beleden/ seer snel hun reys vervorderende/ sonder
onderweghe langh te dralen/ quam den 19. van Oogst-maent/ des avonts ten acht
uren binnen Hamburgh (zijnde ses jaren gheleden dat sy eerst van daer vertrock).
Gantsch weynigh op die Majesteyt verdacht zijnde/ met een gevolgh van 17 a 18
persoonen/ meest Italianen en Fransen/ daeronder drie Vrouws-persoonen;
wiert van den Fransen Afghesant Treslon, en den Sweedschen Resident de Heer
Muller, nevens meer als vijftig Carossen een half mijl ingehaelt/ en na des Krijgs-
Commissaris Hofstadters huys gheleydt/ alwaer sy haer/ nae eenige verwelleko-
mingen ontfangen te hebben/ sonder Tafel te houden/ als vermoeyt zijnde van soo
zwaren reys/ nae de rust begaf. Hier wilde hare Majesteyt verblijven/ tot naerder
ordre uyt Sweden quam/ en sagh sy alsnu/ dat zware en moeyelijcke Reysen het
Lichaem bezwaerlijck/ en de Geest/ die ruste en stilte begeert/ nadeeligh was/ want
hoe groote vernoegingen dat de Fransche en Italiaensche vermaken aen hun ghe-
moedt gegeven hadden/ sagh men hun echter nu in een beter gestalte/ in de beoogin-
ge van haer gewesene Coninckrijck.
31
In 't laetste van Oogst-maent/ heeft de Cardinael Azzalino binnen Romen/ uyt
bevel van hare Majesteyt van Sweden/ alle hare achter-gelatene dinghen/ Live-
reyen/ en andere in sijn Paleys laten brengen/ hare bediende begiftight/ en eenighe
kostelijcke Paerden verkocht/ soodat by de meeste gegist wert/ die Majesteyt der-
waerts niet weder sal komen.
De Coninginne binnen Hamburg zijnde/ versocht in 't midden van Herfst-maent
aen de Magistraet/ de Roomsche Godtsdienst aldaer in de Dom-kerck te moghen
verrichten/ dan wiert hun sulcks afgeslagen/ wijl men daer alleen die van de Augs-
burghse Confessie/ en geen andere Leere en duldt/ doch heeft gedachte Majesteyt
den 8. der voorseyde maent/ de nieuwe Roomsche kercke tot Altena, met groote
pracht en toestel helpen inwyen. Oock hielt sy in dees tijdt/ buyten de Poorte van
Molbem achter Altena, op den Heer Marselis Hof/ een kostelijcke Maeltijt/ waer
in groote schottelen op sijn Italiaens/ onder anderen vier en twintigh kalkoenen/
in een/ vijf en twintigh Capoenen in een ander/ vijftig Patrijsen in een derde/ hon-
dere Quackels in een vierde/ en voorts andere Bancquetten na advenant wierden
opgedist: Soo dat L. Lessius niet t'onrecht over de Italiaensche Gast-malen aldus
geklaeght heeft: O elendigh en ongeluckigh Italien! bemerckt ghy niet dat d'over-
daedt jaerlijcks u van meer menschen berooft, dan de tijdt van een sware Pest, of veele
Veldtslagen van gewapende mannen wech rucken kan? Wat sal ick van uwe Gasteryen
en Maeltijden seggen, die waerlick oneerlijck, en overal in 't gebruyck zijn? Die soo
groot en overdadigh bevonden werden, dat men geen Tafels kan maken die groot ghe-
noegh zijn, uyt d'oorsaeck van d'oneyndige menichte der Gerechten die daerop geset
worden; jae soodanigh, dat men genootsaeckt is de schotels op malkanderen te stapelen.
De Ghenooden waren den Paltzgraef van Sultzbach, den Graef van Waldeck,
den jonghen Koningsmarck, den Fransen Gesant Treslon, Resident Plettenbergh
van den Keyser/ die van Sweden Muller, die van Brandenburgh Kley, en andere
Grooten/ waren lustigh vrolijck met den anderen/ omdat se wederom genooten de
soete tegenwoordigheyt van een Coninginne/ die ses jaren vertrocken had geweest/
en andere Landen en Coninckrijcken doorreyst hadde.
Dagelijcks wiert hare Majesteyt/ binnen Hamborgh zijnde/ van veele grooten
besocht/ en half Herfst-maent was den Paltzgraef van Sultzbach wel drie uren by
hare Majesteyt/ over sommige gewichtige saecken/ met elckanderen handelende/
scheyden eyndelijck/ met veele beleefde groetenisse. Oock heeft de Coninginue
Christina met al haer gevolgh/ in dees tijdt gecommuniceert/ en sondt een geheel pa-
quet brieven na Romen/ aen den Cardinael Azzolino, om uyt te deelen aen den
Cardinael Antonio, de suster (geestelijck zijnde) van den Card. Mazarini en andere.
Den 16. deser is de Coninginne Christina met den Fransen Afgesanter Treslon
van Hamborgh na Itsehoe vertrocken/ en ginck soo te lande nae Denemarcken:
Hare Majesteyt wiert van verscheyde Heeren geleydt/ als de Vorst van Mekelen-
borgh; de Paltsgraef van Sultsbach, de Keyserlijcke Resident Plettenborch, en den
Sweetsen Resident Muller, nevens den Sweetsen Krijghs-Commissaris Hofste-
der, en noch veele andere aensienlijcke Heeren/ die alle teghens den avondt weder
binnen de Stadt keerden. Hare Majesteyt tot Itsehoe gekomen zijnde/ wiert van de
Magistraet en Burgerye/ heerlijck ontfangen/ en na vermogen verwellekomt.
Den 26. deser quam hare Majesteyt met eenigh gevolgh tot Coppenhaven aen/
32
wiert heerlijck van de Deensche Majesteyt ontfanghen/ en Conincklijck ghetrac-
teert/ nam 'sanderen daeghs hare reyse na Kroonenburgh/ om van daer in Swe-
den over te scheepen. Middelerwijl waren de Rijcks-stenden in Sweden dapper
over de saecke van dese Coninginne besigh/ beriepen een Rijcks-dagh/ om alles nae
eysch af te handelen; jae sonden van Stockholm posten/ als den Heer Velt-maer-
schalck van der Linden/ de voorseyde Coninginne teghemoet/ sy soo langh op de
Grensen soude vertoeven/ totdat de gemelde Rijcks-dagh soude gehouden wesen:
en vooral sy hare Italianen/ die se noch eenige by 'er had/ achter laten/ 't welck sy
gedaen heeft; als wetende dat de Roomsche Gheestelijcke/ noch in Deenmarcken/
noch in Sweden/ konden gedult worden.
Van Kroonenburgh is hare Majesteyt/ met een nieuwe Galleye/ die voor de
Deensche Majesteyt eerst in Noorweghen ghemaeckt was/ nae Helsinghborgh in
Schoonen overgevaren/ en aldaer wel aengelandt/ van de Magistraet/ Kryghs-
oversten en Burgers heerlijck ontfangen; doch de Galeye des anderen daeghs we-
der na Zeelant komende/ is door storm aen de Brugh wel aen duysent stucken ghe-
dreven.
Tot Helsinghborgh in Schoonen zijnde/ quam den Rijcks-Admirael in Sweden
by hare Majesteyt/ hun voor de tweedemael aendienende/ dat sy aldaer verblijven
soude totdat den Rijcks-dagh soude ten eynde gekomen wesen.
Dese reyse van Christina heeft wonderlijcke gedachten veroorsaeckt in de gemoe-
deren der Geestelijcke binnen Romen/ alle daerop uytloopende/ dat se hare Maje-
steyt liever wederom in Italien dan binnen Sweden sagen/ vermits men de Room-
sche soo weynigh in Sweden wilde lijden.
In Wijn-maendt vertrock hare Majesteyt nae Noortkoppingh/ waer se behouden aenquam/ en
wel ontfangen wiert; en soo voorts op Stockholm/ met den Franschen Afgesant Treslon, in 't aen-
komen wiert sy treflick ontfangen. De Heeren Rijcks-Raden zijn haer een half mijl buyten de stadt
wesen verwellekomen: en wiert voort door een Compagnie Ruyters/ meest Oversten en Hof-Die-
naers/ en seer wel gekleedt zijnde/ geleydt tot nae de Stadt; voor welcke komende/ wiert sy van den
Koningh/ en sijn Moeder/ beleefdelijck ontfanghen: Waerop de Bussen van de Wallen/ alsmede
van de Oorlogh-schepen/ tweemael in goede ordre los-branden: 'twelck de Compagnien Ruyters
van buyten oock wel beantwoorden: Hare Majesteyt wierdt nae 't Slot geleydt/ alwaer haer ghe-
noeghsame plaets tot verblijf wierde aengeboden/ oft anders/ dat sy haer verblijf mocht nemen in 't
kostelijck Huys van den overleden Graef Torstenson, tegens hare aenkomste mede vervaerdight.
De Burgerye stont mede in de wapenen/ in de straten en passagien die de Koninginne doorreed/ hare
Majesteyt is op het Slot konincklijck vergast/ van de voornaemsie Grooten besocht en verwelle-
komt.
Hiermede willen wy de Reyse van hare Konincklijcke Majesteyt Christina, in ses jaren gedaen/
besluyten/ en den bescheyden Leser versocht hebben/ alles wijselijck te duyden/ en niet letten op de
laeckinge van hare Majesteyt/ door de laster-monden; maer op hun klaer-blinckende Deughden/
wijl een kloeck menschelijck vernuft niet genoeghsaem bequaem is de rechte oorsaeck van dese Reyse/
by hare Majesteyt gedaen/ te vatten.
>> begin
www.historischeroutes.nl/viachristina/route-nl/etappe-6: Brussel-Keulen via o.a. Roermond en St. Odilienberg