>> HOMEpage

Album Catharina van Hettinga 1599-1607
in album amicorum Abel Coenders van Helpen

Bron: album online; Bijzondere collecties UB Groningen, Hs 214 o
Internetuitgave: M.H.H. Engels, januari-maart 2026
Tekst loopt deels in de kneep weg of ontbreekt deels aan sneezijde door herbinden resp. bijsnijden. Het staande formaat van dit vroege album vertoont veel afbrekingen in tekstregels: reden waarom latere alba voor het oblong d.i. liggend formaat gekozen hebben.
Nummering van de bijdragen volgens de online fotoversie.
Met dank aan prof. dr. W.W. Schnabel van het Repertorium alborum amicorum voor diens aanvullingen en verbeteringen van de voorlopige transcriptie.
N.B. Onderaan de namen van de ca. 300 inscribenten (Coenders 90% en Hettinga 10%) in overzicht nogmaals - de eventuele afbreekstreepjes echter verwijderd t.b.v. de indexering!

In album amicorum Abel Coenders van Helpen: 26 bladen uit een album van Catharina van Hettinga, 1599-1607 gedateerd, te Franeker, Emden en Leeuwarden; vgl. Alba amicorum, Vijf eeuwen vriendschap op papier gezet: het album amicorum in de Nederlanden, K. Thomassen eindredactie, 's-Gravenhage 1990, blz. 59, nr. 18*.

Volgens genealogie van NazatenDeVries en aanverwante geslachten door Harm Hillinga, update 22 maart 2025:
Focko Ripperda, zn. van Asinge Ripperda (VIIId) en Bauwe Cater, kapitein, ovl. circa 1619, tr. in 1608 met Catharina van Hettinga, dr. van Taco en Neelcke Goverts, ovl. op 31 dec 1618 (ma).
Uit dit huwelijk een dochter: Cornelia, ged. te Leeuwarden op 11 jan 1609 (zo), tr. (39 jaar oud uitgaande van doop) te Leeuwarden op 4 aug 1648 (di) met Ritske van Sappema, zn. van Binnert en Rixt van Hettinga, heer te Oldewolde, heer van Holdinga State, Dongeradeel. Uit dit huwelijk geen kinderen.
datum/foto
[voorzijde boekband]
00000000
#001
[blanco]
00000000
#002
FIDELITÉ, FERMETÉ,
PERSEVERANCE :
TREMILLY :
EXILLÉ POUR LA FOY.
1588 :
A HEIDELBERG En Juilet
fay ce que tu voudrois
Avoir faut
Quand tu mourras :
Restabli nous seigneur
Apaisant ton courrous
Et ne soit a tousiours
Que dure ta rigueur :
1588
A HEIDELBERG En Juilet
15880700
Heidelberg
#003
[blanco]
00000000
#004
Illustriss. Illust.
Generos. Nobilium
et Eruditorum, P:
Dominorum atque
amicorum humilli-
hum[?] ac perpetua
observant. colendor[um]
THESAURUS.
00000000
#005
15 C.B.M.H.G. 91 [= Christi Blut mein höchstes Gut]
[wapen]
WILHELM CONDERTz
VON HELPEN

1.5.9.1.
15910000
#006
Constanter et Sincere
[wapen]
Hans Casimir. Pfalzgraf
00000000
#007
1592
R.M.H. N.D.W. [= Regiere meine Hoffnung nach Deinem Willen; Regiere mich, Herr, nach Deinem Worte]
[ruiter met vaandel]
Fridericus Elector Palatinus etc.
15920000
#008
[steekspel van twee ruiters]
00000000
#009
1 5 P 8 9
[wapen]
Anna Elisabet Landtgreffin zu
Hessen geborne pfalzsgreffin bey Rein
herzogin in Bayern
Wittwe
15890000
#010
[linker pagina:] wapen
[rechter pagina:]
15 89
G. M. G. [= Gott mein Gut]
plue [= plus] penser que dire
Ernst Friderich Marggrave
zu Baden und Hochberg
m[anu] p[ro]pria
1. 5. AN. 9.2
J'endure pour parvenir
Georg Friderich Marg-
graf zu Baden
mp.
15890000
15920000
#011
[links:] 1. 5. AM. 8. 9.
H. M. I. D. W.
Johannes Dux Saxoniae
[wapen]
[rechts:]
15 88
I S T D [= Initium sapientiae timor Domini (Psalm III, 10)]
Iohannes Sigismundus
Marchio Brandenburgensis

Manu P[ro]p[ria]
S D P [= Salutem dicit plurimam] ...
Iohannes Georgius
Marchio Brandenburg

manu propria
1. 6. 0. 4.
Doulce est la peine
quand elle am[m]eine
Apres tourment
Contentement.
Ernst Marggraff zu Branden-
burgh
. m.p.
15880000
15890000
#012
1 5 [ligatuur:] DM 9 2
Deum time, Regem
Honora.
Otthainrich pfaltzgraf
[wapen]
15920000
#013
E.N.S. W.T.H. [= Elend nicht schad' wer Tugend hat]
Vivit post funera
virtus.
Augustus Dux
Br. et L.
A[nn]o 88
Z.G.M.T. [= Zu Gott mein Trost]
Vivere virtute victoria
Ernestus Dux B.
et Lun.
A[nn]o 88
15880000
#014
1 5 D 8 9
Gott wende alle Ding zum Besten
Sis sapiens, et sis patiens dicendo, silendo.
Qui sapit, et patitur, denique victor erit.
Carll Pfaltzgrave m.p.
[wapen]
15890000
#015
1 5 JC 8 9
Pietas ad omnia utilis
[wapen]
Joachimus Carolus
Dux Bruns. et Lunaeb.

15890000
#016
1. 5. 89
Tandem bona causa triumphat
[wapen
Otto Dux Bruns.
et Luneb.

15890000
#017

[wapen Landgrafschaft Hessen]
00000000
#018
15 A 93
Puo essri che si la fortuna
sara meto .. non sar.. me..
que chi sono mas ...
piu ch'adesso, tutto con Dio
ruenti senza la sua voluntà
MAURITIUS[?]
1.5. 9.3.
Non Deus est auctor culpae, sed criminis
ulter.
Chi non fa che deue
Quell che non aspetta riccue.
Bienheureux est qui pour devenir sage,
du mal d'autruy faict son apprentissage.
Ludovicus iunior Hassiae
Landtgravius

15930000
#019
[links:] 1 5 A 9 2
Philips Ludwig
pfaltzgrave
...
[rechts:] 1.5. Anno 9.3.
Qui distulit non abstulit
Ipse me protegat
[wapen]
Eduardus Fortunatus
Marchggraff zu Baden
etc.
15920000
15930000
#020
[blanco]
00000000
#021
[links:] 15 .. 9 0
G G G G G [= Gottes Gnade gebe grosses Glück]
[wapen]
Christina pfalzgreffin
freylin
[rechts:] 1 5 .. 9 0
I D H I O H [= In Dich hoffe ich, O Herr]
[wapen]
Dorothea Pfalzgräffin
Freulein
15900000
#022
.15. [hartje] .92. H N D W
Dorothea Sabina Pfalzggrevin
Freulein
15920000
#023
1 5 9 2[?]
Multi ad fatum venere suum,
dum fata timent [= cit. Seneca, Oedipus]
[wapen]
Christianus princeps Anhaltinus
15920000
#024
[links:] 1 5 [hartje] 91.
W. G. V. S. [= Weisheit geht voor Stärke]
[wapen]
Johan Ernst H[erzog] z[u] Sachssen...[?]
[rechts:] 1 5 9 2
Aimer Dieu aussy le craindre
Est le but ou nous devons attaindre
[wapen]
Philips Ludwig Gra-
ve zu Hanau, und Rin-
negk [= Rieneck], Herr zu Mintzberg [= Münzenberg]

zu Haidelberg den 9ten Maj
15910000
15920000
Heidelberg
#025
[links:] 1.5.W.9.2.
Pugna, pro, patria
Albertus Come[s]
in Hanaw
, scri-
bebat Heidelberg[ae]
9 Maji.
[rechts:] 1 5 A 9 2
Christus Meum Asylum
Philips Ludwig
pfaltzgrave

1 5 [ligatuur:] PL 9 2
En dieu ma consolation
Anna pfaltzgravin geborne
Hertzogin zu Jülich

[wapen]
15920000
Heidelberg
#026
[links:] 1 5 M 8 8
Illumina Oculos Meos Domine
Johannes Pfaltzgrave
[wapen]
[rechts:] .1.5.ME. .8.8.
I. B. .M. G. [= Ich befehle mich Gott]
Emich Jung[?] Graffe zu Ly-
ningen und Dagspurgk, Herr
zu Ippermont /

1 5 [hartje] 8 9
w G w
Johannes von Hohen-
fels Herr zu Reipoltz-
kirch

15880000
15890000
#027
[links, dwars:] 1 5 A 9 1
F E C [= Fideliter et constanter]
Gebardus Princeps Elector
Heydelb. d. 9. Maij
[rechts:] 1. 5. A. 9. 1.
F. E. C. [= Fideliter et constanter]
[wapen Waldburg gehouden door dame met vaandel]
G. P. E. C. [= Gaudet patientia et constantia[?]]
15910509
Heidelberg
#028
Pie et sedulo
Craignant Dieu fay du bien,
Et personne ne crain
[wapen]
Eberwin Wirich Grave zu Ben-
theim
p. Heidelberg den 9ten Junii Anno
1592.
15920000
Heidelberg
#029
[wapen]
1 5 Durate 9 1
Lamoralius Comes ab Egmond
princeps Gaverus et Sthenhusis[?]
[Lamoraal II van Egmont (1565? - Brugge 1617) studeerde in Keulen en Mainz]
15910000
#030

[Johannetta van Sayn-Wittgenstein?]
00000000
#031

[wapen: Burg/Herrschaft Reichenstein]
[blanco]
00000000
#032
[links:] Nassaw Catzenelnbogen
[wapen]
[rechts:] 1.5.I.8.7.
Plustot mourir
Johann graff zu Nassaw
Catzenelnbogen

[wapen]
1.5.I.8.7.
Gott Trauw Ewig
Johanna M[inor?] gräffinn zu Nassauw
Catznelnbogen geboren gräffin zu
Witgenstein
[Toen ze vijfentwintig jaar oud was trouwde Johannetta van Sayn-Wittgenstein 1586 met de vijftigjarige Jan VI van Nassau-Dillenburg, een jongere broer van Willem van Oranje.]
15870000
#033
1. 5. M. 92.
Constant, en tout
[wapen]
Johann der Jüngere graf zu Nassaw
Catzenelnbogen

15920000
#034
1 5 X 9 3
N.V.I.D. [= Non video iustum derelictum]
Assaj ben balla a chi
la fortuna suona
[wapen]
Franciscus Dux
Brunsvicensis et
Lunaeburgensis

m[anu] p[ro]pria
15930000
#035
B B J V [= Beim Beten Jesu vertraue]
[wapen]
Otto Wilder und Reingraff
graff zu Salm und herr zu
Vinstingen

00000000
#036
[links:] Anagramma mei no-
minis & in titulum
Rerum Dominum Jus belli et
vis togae decent.
Nunc hi beentur, nunc hos fren-
dentes deleat. /
Parcere subiectis & debellare sup[er]bos
Principis est virtus indemna
nosse Deum
W.G.W.I.M.Z. [= Was Gott will ist mein Ziel]
Arnoldus Comes in Benthem,
Teclenburg, & Steinfurdt, Dominus
in Rede et Vevelinchaven
p.
Herbornae X. Aprilis anni
M.D.LXXXVII.
[rechts:] Pietate & Justitia.
[wapen]
[R]. [G]. Z. Bentheim
15870410
Herborn
#037
1. Timoth. 4.
Corporalis exercitatio paululum
habet utilitatis: at pietas ad o[mn]ia
utilis est, ut que promissionem
habent vitae praesentis et futurae.
Ebervinus Wiricus Junior
Comes in Bentheim
, etc.
scribebat Herbornae Nas-
soviorum 5 Junij A[nn]o 87.
15870605
Herborn
#038
[links:] Proverb. 1. Initium Sapientiae Timor D[omi]ni.
Adolphus Comes
Junior in Bentheim
.
Dominus Sapientiam
dat parvulis
Arnoldus Jodocus Comes
Junior in Benth.
[rechts:] 1 5 .9 1.
R.M.H.N.D.W. [ruiter met vaandel = Richte meine Hoffnung nach Deinem Willen; Regiere mich, Herr, nach Deinem Worte]
Fridericus Comes Palatinus.
15910000
#039
1 5 D 92.
Gott wende alle Ding zum Besten.
Sis sapiens, et sis patiens, dicendo, silendo.
Qui sapit, et patitur, denique victor erit.
[wapen]
Carll Pfaltzgrave
15920000
#040
[links:] 1. 5. M. .87.
Constant en tout
Johan der Jünger graff
zu Nassaw Catzenelnbogen

[wapen]
[rechts:] 1. 5. I. 8. 7.
got und deijn Ewig
Magdalena grevin und frau
zu Nassau Katzenelbogen geborene
grevin zu waldeck

[wapen]
15870000
#041
[blanco]
00000000
#042
[links:] .1.5.A.87.
.I. G. M. H. [= In Gott meine Hoffnung]
Georg Grave zue Nassaw
Catzenelnbogen

[wapen]
[rechts:] .1.5.G.87.
.G.A.D.E. [Gedenke an das Ende]
Anna Amalia greffin zu
Nassau Catzenelnbogen geborn
greffem[!] zu nassau sarbrucken

[wapen]
15870000
#043
1 5 M 9 2.
Illumina Oculos Meos Domine.
Johannes Pfalzgrave
[wapen]
15920000
#044
1 5 9 1
Ich wags Gott v[er]mags
[wapen]
Wilhelm von Sein Graff zu
Witgenstein Her zu Homburg

15910000
#045
1 5 [hartje] 92
frisch herr Ihn gottes namen
[wapen]
Hanß Christoff Frankh
von Wintterstetten
geschriben
den 4. Merz zu Heidelberg
a[nn]o 92
15920304
Heidelberg
#046
1. 5. MI [= Mente inconcussa]. 8 8.
Vor Zeittenn wahr mein Rhing
Treue ist mißlich
Jzunder aber hab ich gestald
Solliches alles in Gotts gewald
Wolfgangk Graf und Herr
zue Barby Mühlingen und
Trebißen

[1577 getrouwd met Maria Jakoba von Baden-Durlach]
15880000
#047
[links:] W.G.V.D.Z.R.M. [= Wer Gott vertraut, der zeigt rechte Meinung]
V.T.
[wapen]
[rechts:] 1. 5. 8.8.
A. M. T. H. [= Allein mein Trost Herr]
Maria Jacoba gebornne Marggrav[in]
... zue Baden, greffin und frau
zue Barby Mühlingen und Trebißen

[wapen]
15990000
#048
In rebus magnis Dei inpri-
mis voluntas et occasio in-
vestiganda deinde consilium
prudens et constantia ad-
hibenda
[wapen]
Ioan. Skrethusen[?]
de Skretusz [= Skrzatusz (Schrotz)] Sacri
M[aiesta]tis R[egis] Polo[niae] secre-
tarius et internun-
cius
[eigenlijk slechts hoveling]. Heidelbergae die
27. April. 1588 m v. pp.
[het Poolse adellijke wapen genaamd Jastrzębiec]
15880427
Heidelberg
#049
1. 5. X 9. 1.
Z. B. R. [= Zeit bringt Rosen]
Eripe me D[omi]ne ab ho[min]e iniquo et à
lingua delosa[?]
[wapen]
Karl des heyligen Rom. Reyches
ErbTruchses freyher zu Waldpurg
p.
haec benevolentiae ergo p.
scripsit Heidelbergae 10. Maij
15910510
Heidelberg
#050
[links:] 1 5 AF[gekroond] 8 9
Omnis caro foenum
[wapen]
Johan Philips Fryhr.
zu Hohen Sax

[rechts:] 1 5 HP[gekroond] 5[?] 9
en durij ie me Console
[wapen]
Fransoise fryfrou zu
hohen sax geboren frou
von Brederode

15890000
#051
[links:] 1 5 * 8 9
Wans iederm gieng nach
Seinem Wunsch
So wär vergeblich Gottes
Gunst.
Johan Ulrich Friher
zu Hohensax

[rechts:] 1. 5. 9.2.
G.N.A.D.
[wapen]
Conradt Staël
15890000
15920000
#052
1 5 D[onder kruisje] 9 1
A M G
[wapen]
Georg grave zu
Diepach[?]

15910000
#053
[links:] 1 5 . JE . Y[?] Z
Simulatum nihil diuturnum
Ludovi[c]us a Seyn Comes
in Witgenstein major

Heidelbergae scripsit
Mense Majo, die 17.
[rechts:] Nemo sibi satis e[st], eget o[mn]is amicus a[m]ico.
Tot par amour
Rien par force.
[wapen]
Georgius à Sayn Junior, Comes
in Witgenstein, ac Dominus in
Homburg
etc. scrib. Dillenbergae
27 Septemb. Anno Epochae
humanae M.D.LXXXVII.
15xx0517
15870927
Heidelberg
Dillenburg
#054
Virtutis gloria Comes.
Joannes Albertus Comes
à Solms, Dominus in Mint-
zenbergh et SonneWald
etc.
scrib. Dillenbergae .6. Febr.
Anno 15.88.
15880206
Dillenburg
#055
Christianorum regula, & uni-
versi juris epitome
Quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris.
Ernestus Casimirus Co-
mes in Nassau Catzeneln-
bogen Vianden & Dietz, Do-
minus in Beilstein
, scri-
bebat Herbornae 13 Aug.
Anno 87.
15870813
Herborn
#056
Lucae 10. v[ersus] ultimus.
Unum est necessarium
Ludovicus Gynte-
rus Comes in Nas-
saw Catzenelnboge[n]
etc.
Scribebat Herbornae
13. August. Anno 87.
15870813
Herborn
#057
[links:] Felice é colui chi d'esser
accorto al altrui spese
impera
[?]. [?]. [?].
Albert[us] . . Grave zu Tübing[en]
[wapen]
[rechts:] 1 5 [klaver] 9 2
T R . S N [= Tue recht, scheue niemand]
[wapen]
Diterich vonn Krumstorff
15920000
#058
1 5 . 9 2.
Saevis tranquillus in undis.
[wapen]
PHilippus Ludovicus Co-
mes in Hanaw
. Etc.
15920000
#059
[links:] Pugna pro patria.
Albertus Comes in Hanaw
00000000
#060
[links:] [wapen]
Solms Braunfels
[rechts:] Isocrates ad Demonicum.

Un vaisseau neuf tient l'odeur longement
Dont abbrevé il est premirement[!]
Quoy qu'un enfant soit de bonne nature,
il est perdu sans bonne nourriture.
Ernestus Comes in Solms
Dominus in Müntzenberg
et Sonnenwaldt
, scribebat
Herbornae 4to Nonas Septembris.
00000902
Herborn
#061
[links:] Isocrates ad Nicodem[um].

Vuilhelmus Comes in Solms
et Dominus in Munzenberg
Sonnen Waldt
, scribebat
Herbornae 3 die septem.
Anno .1.5.8.6.
[rechts:] Seneca in Hippolyto.
Laetitia iuvenem, frons decet tristis senem.
Reinhardus Comes in Solms
D. in M. et S.
scribebat Her-
bornae 3 die septempris[!].
Anno .1.5.8.6.
Rerum sapientia custos
Otto Comes a
Solms Dominus in
Munzenberg & Son-
newalt
scrib. Dillen-
bergae .6. Frebru.
Anno 1.5.[klaver].8.8
15860903
15880206
Herborn
Dillenburg
#062
[links:] Plautus in Amphyt.
Decet verecundum esse adolescentem
Philippus Comes in Solms
Dominus in Muntzenberg
et sonnen Waldt
, scribebat
Herbornae 3 die septembris
Anno 1586.
[rechts:] 1. Timoth. 4. v. 8.
Pietas ad omnia utilis.
Gulielmus à Sein, Comes in Wit-
genstein et Dominus in Homburg
,
scribebat haec verè nobili adoles-
centi Habelo Condero ab Helpen
amico suo cariss. Herbornae
Nassoviorum 25. Julij, A[nn]i 86.
15860903
15860725
Herborn
#063
[links:] Fides et bona conscientia mar-
garita mea.
Ludovicus á Sein Junior,
Comes in Witgenstein ac Do-
minus in Homburg
, scribebat haec
nobili adolescenti Habelo
Condero ab Helpen, Herbornae
25. Julij, Anno 86.
[rechts:] 2. Corinth. 10.
Qui gloriatur in Domino glorietur.
Wilhelmus Liber Baro
in Winnenburg et Bei-
helstein
, scribebat nobili adolescen-
ti Habelo Condero ab Helpen
Herbornae 25. Julij, Anno 86.
15860725
Herborn
#064
[links:] Nobilitatem non dat unus dies.
Juvenalis.
Tota licet veteres exornent undique cerae
Atria nobilitas sola est, atque unica, virt[us].
Ludovicus Hofius juniorum
comitum Witgensteinensium
paedagogus
scribebat nobili
adolescenti Habelo Condero,
amico suo haud vulgari./
ut tibi contingat mors foelix,
VIVERE DISCE:
ut possis recté vivere,
DISCE MORI.
Georgius
Sleydisman

scribebat Herbornae 4to Calendas
Septembris, Anno 1586.
[rechts:] 1590
V S W [= Vertrau', schau', wem]
Christoff von Sinderstedt[?].
15860829
15900000
Herborn
#065
[links:] 1.5 AN 9.0
Deus spes mei
[wapen]
Johannes Dionysius Baro Zeroti-
nus Moravus
scribebat Heidel-
berga 22 Maij 1590
[rechts:] 15 89
Tot vient à tempa qui
peut attendre
[wapen]
Philippus Baro in
Winnenburg et Bey-
helstein
etc. scrib. Heidel.
8 Aprilis.
15890408
15900522
Heidelberg
#066
[links, potlood, modern, m.b.t volgende blad:]
un major
von Bock fa...
partie ... E.M ...
Kron.... en 1918
... ... .. KP
19180000
#067
1 5 [?] 8 9 [bovenrand afgesneden]
forte Mest Trop
H.W.D.W. [= Herr, wie Du willst]
Johan Bock
zu Guttmansdorff Ritter
Curf. Pfalz Marsthaldt[?]
und Radt

[wapen]
15890000
#068
[links:] .15.90.
Beware mich Herr Gott
denn ich trauwe auff dich.
Ich hab gesagt zu .....
Herz zu bit Ja der Herz
Ich mich umb deinet Willen
leiden, Psalm 16
Sabina Freulin zu Egmo[n]t
[rechts:] 1 5 [doodshoofd] 9 2
G S Z B
[wapen]
Heinrich Rauchheupt
15900000
15920000
#069
[links:] 15 [klavertje] 90
Dieu mon espoir
Anne Jeune Contesse
De Bentheim
.
[rechts:] Ad Timoth. 2[?]. Cap. 3.
Omnes qui volunt piè vivere in Christo
Iesu, persequutionem patientur.
Johannes Wilhelmus junior
Comes à Weda
etc. scribebat
Hebornae[!] 21 Martij A[nn]o. 83./
A puero sacras literas noveris
Hermanus Junior Comes
A Weda
etc.
15830321
15900000
Herborn
#070
[links:] 1 5 8 9
Mitt Freudt daran
Mitt Bluth dervon
Wilhelmus Freyer Her von
...

[rechts:] 1.5. 88.
R. S. C.
Carolus Comes in
Ortenburg
scribebat
haec in aula Heijdelber-
gensi nobili adolescenti H.C.
Anno ut supra 15. Maij
[wapen]
15880515
15890000
Heidelberg
#071
[links:] 15 88
Testimonia Jehovaeh oblecta-
tiones meae viri consilij mej
Daniel Chandaeus
haec scribebat Heidelb[er]gae
nobili adolescenti H.C.
ab Helpen 16 Maij
[rechts:] Gott ist mein Hilff und
Haill.
[wapen]
Geörg von Hatzfeldt Her in
Willenberg der Eltter
.
15880516
Heidelberg
#072
[blanco]
00000000
#073
[links:] [wapen]
F. V. Ghendt.
[rechts:]
[Het Hebreeuws is te vertalen als: Fortis in adversis mihi Deus est (Deus = de godsnaam: JHWH)]

Quod si permete conjurent omnia mundo
Meq[ue] petant Unum, Tartara, Tela, Neces,
Haud timeam Deus ille DEUS facilisq[ue] poteresq[ue]
FORTIS IN ADVERSIS nam MIHI semper erit.
Quoy que le monde tout encontre
moy se bande
& que pour m'estonner bien fort
soit incitè
Rien ne craindray jamais, car i'aij
une foij grande
Que Dieu m'est fort en temps d'
ADVERSITÈ
Vero n[ost]ro refugio & forza insieme
È l'alto Dio beato
Onde nelle n[ost]re afflittione estrem[e]
Grand aiuto & soccorso habbiam trova..
Però s'il mondo si dovesse
Muover fuor di naturà
& muoversi ancho le montagne iste..
In mezzo 'l mar, non haverem paura
[Italiaans]
Fridericus à Ghendt scripsi
Herbornae. 5. Aprilis. A. 1587
15870405
Herborn
#074
[tussen twee schuine kruisen;] Zu Herborn den 11.
april anno 87.
G:W:G:W
Cordt Tecklenborgh
der alter
.
[wapen]
15870411
Herborn
#075
[links:] 1 5 [drie rondjes] 8 8
.Uberahll trifett mich
unfalle
George [vier rondjes] Barssow
Drum Auf Godtt und Es glück
wartt ich all auge blik
[rechts:] 1.5. 93.
J. W. G. W. [= Jedem wie Gott will]
[wapen]
Adrian von der Hege
dein guder geselle undt
Bruder in der zeidt[?]
15880000
15930000
#076
Anno dominij 1.5.87
M.G.N.W. [= Mit Gott nicht wohl?]
[wapen]
Hunolt von Plettenberg [1558-1613]
15870000
#077
1.5. MI 8.7.
H.H.H. [= Hilf Herr, hilf]FI
[wapen]
Philips. von. Selbach.
15870000
#078
.1.5.87.
.F.F.F.V.E. [= Frisch, fromm, frei und ehrlich]
[wapen]
Ascha von Plötze
15870000
#079
Anno 15:H:87 den 2 Augusti
Spes mea Christus
[wapen]
Georg Zandt von Merlle
15870802
#080
Hombre bien sufrido no fue jamas
si no bien librado.
[wapen]
Volradt von Plessen
schriebs zu s[eine]r ge-
gedechtnuss, A[nn]o 88
den 16 Martij.
15880316
#081
1 5 8 8.
Pié et seduló.
[wapen]
Otto à Grünrade
15880000
#082
1 5 .. 88.
Nec spe nec Metu.
Georg Ludovicus ab Hutten[?]
21 Maij.
[wapen]
15880521
#083
.1.5.E.88. 6[?]. Aug. Heydelb.
Nulla Virtus maiorem laudem
et plura munera accipit quam forti-
tudo, quae omnium animos atque ocu=
los in se convertit, nomenque honesta-
tis vel sola sibi vendicat.
[wapen]
Wolff Dittrich von Mörlen genannt
Behem. der Churf. Pfaltz dieser
Zeit Marschall

15880806
Heidelberg
#084
1. 5. [ster] 8.8.
Quo se fortuna eodem
faqvor hominum inclinat;
rectè itaque dicit[ur] quod
amicus certus in re incerta
cernitur.
Fabian Burggraff
undtt Her vo[n]
DHona

15880000
#085
15 [ster] 88.
Sorte et Arte
[wapen]
Phil. Wambolth
von Umbstatt f.
Pf. Statthalter
.
15880000
#086
1 5 [zandloper?] 8 8
Hoc eunt ordine fata
IS
Mihi Chr[istu]s ασύλον [= Latijn: asylum]

[wapen]
Johan Herr zu Eltz Churf.
Pfaltz Fauht zu Heydelberg

scripsit Heijdelbergae 17 die dec.
15881217
Heidelberg
#087
1.5.A.9.0.
M.Z.S.H.I.G.H. [= Meine Zeit steht h... in Gottes Hand]
E.M.V.D.H.M.F. [= ] Psl. 31
[wapen]
Johann Knipprecht von Budinghen,
Fauht zu Heidelberg

15900000
Heidelberg
#088
1.5.E:8.9.
.....
Dieu pour cert... garde seer amier
Et destruira to... seer pevener ennemier
[wapen]
Adam vom Stein
15890000
#089
15. L. 88.
Ps. 6. Et ce que luy demandé
Accorde m' â et mieux
Christoff Fridrich von Canitz
undt Dalwitz, LandtRichter
zu Amberg

15. CF. 8.8.
I.B.G. [= Ich befehl's Gott]
Lucrecya van Heydeck
15880000
#090
.1.5. [hartje] .9.3.
.J.W. D.Z.
[wapen]
Hanns Casimir von
Bellendorff
[?]
15930000
#091
[links:] 1 5 M 8 8
G W E G I W E F
Philip von Hesperen
1 5 + 9 0
Herr lher uns bedencken
das wir sterben müssen.
Moritz von Heldrich
1 5 H 90
M.A.V.E.S.I.g.h. [= Mein Anfang und End steht in Gottes Hand]
Casper Willhelm
vonn Wirtzleben

1 5 M 9 0
I H Z G [= Ich halte/hoffe zu Gott]
Sigemundt von Bernstein
[rechts:] 1 5 E 8 8
O G N H E [= Ohne Gott nichts hält ewig]
Otto Henrich Landtschadt
von Steinach
m.p.
15880000
15900000
#092
1 5 M 9 1
SSS [ligatuur met W]
[wapen]
Caspar Balthasar von
Wachenheym
Phillips Jacob
von Uffenstein
#093
[links:] 1 5 9 1
I W V G [= Ich wag's uf Gott]
[wapen]
Johan Wettdenstein[?] von
Reus[?] zu Schwandorf[?]

[rechts:] 1 5 8 9
M.W.W.G.W. [= Mein Wille wie Gottes Wille]
Hans Reinhart Heldt
von Duefenauw
dein
gedreuwer bruder aleze-
idt
[wapen]
15890000
15910000
#094
1 5 SD 9 1
.M.G.W.G.F. [= Mir genügt, wie's Gott fügt]
[wapen]
Helwigh von Ehringes-
hausen

15910000
#095
Fata viam invenient.
[wapen]
Generoso ac nobili viro Ha-
belo Condero Gregorius
Chyaki de Kerezegh
[= nuncius transsylvanus], do-
mino et amico suo perpetuo
suae benevolentiae ergo sc[ri]b[e]b[a]t
Heijdelbergae 2. Janua. A. 1591
[andere hand:] des Herzogen auss Sibenbergen gesanter
15910102
Heidelberg
#096
1 5 [hartje] 9 3
A R V R S I M B [= Adams Ripp' und Rebensaft ist meine beste Buhlschaft]
[wapen]
Eberhar Kemmerer von Wourmbs
genan von Dalburg

15930000
#097
1 5 [ster] 9 1
B B [hart dubbel doorboord] V W [= Beschert bleibt unverwehrt]
[wapen]
Jörg landtschad von Steinach zu
Pina[?]
etc.
15910000
#098
[links:] Omnes, qui in Aula perenna-
re nullis, duo haec adsunite
PATIENTIAM: veterani ill-
ius Sen. exemplo [De ira, 2, 33], qui inter-
rogatus, quomodo rarissima[m]
rem in Aulâ c[on]secut[us] esset, se-
nectutem & iniurias, inq[ui]t fe-
rendo gratias agendo.
Item CAUTELAM, q[u]a multi
nobis laquei, &, ut d[icitu]r, fraus
sublimi regnare in aulâ.
Illic, teste Salustio ad rep[rae]-
hendendua aliena dicta et
facta, ardet o[mn]ib[us] a[n]i[mus], vix satis
âpertum es, aut lingua pro[m]pta
videtur. Illic, inqui]t Tacit[us], in-
sidiatores ut hostes, q[ui] secre-
tis criminationibus infament
ignaru[m] et q[u]o cautior decipia-
re, palam laudatum.
[rechts:] Nec sorte, nec fato
[wapen]
Haec in sui memoriam
scribebat nobili suo amico,
XIII Kalend. Mart. A[nn]o
M.D.XC.
Theodorus à Winter-
feld
.
15900217
#099
1.5. 91.
C I M S T [= Christus ist mein steter Trost (?)]
[wapen]
Otto Clant
van Scharmer
[Groningen, 1566 - Boksum, 1586]
[modern, doorgehaald]
15910000
#100
1 5 [glas honing tussen drie bijen] 9 0
G. K. V. E[?]. L. H.
[wapen]
Diss hab Ich Georg Rudolff Hiesbach
Ob. Leutennant
geschrieben zu
frundtlicher gedechtnus geschrieben[?]
Heydelbergk dem 5 apprillis
a[nn]o 1590
15900405
Heidelberg
#101
.1.5. .8.9.
A.F.J.M.R. [= Audaces fortuna juvat, ... repellit]
[wapen]
Philips Andres von
Langenaw

15890000
#102
1.5. RVB 8.9.
W.G.M.F. [= Will's Gott mit Freuden; Wie Gott mich führt]
[wapen]
Heinrich von Bunau
uf Elsterbergh undt
Pofhittz[?]

15890000
#103
.1.5. R[?] .9.3.
N V C S M W D [= ]
[wapen]
Dam Philips Knebell von
Katzenelbogen
geschriben den
9 Novembris Anno 93
15931109
#104
[links:] 1 5 8 9
g g g [= Gott gebe Gnade]
Georg Jost von Fechen-
bach

[rechts:] 1 5 # 8 9
Coelo mens inclusa
G.I.M.S.V.H.[= Gott ist meine Seligkeit und Hoffnung]
[wapen]
Georg Friderichus Flach v.
Schwartzenburgk

A[nn]o ut supra die
18 Feb.
15890000
15890218
#105
Incipe sed effice
[wapen]
Heinricus de Suering[?]
Heydelberg, 21 Febr.
LXXXIX
15890221
Heidelberg
#106
1589
L. V. L. [= Lust und Liebe]
[wapen]

Psal. 3.4. At tu [Hebreeuws: JHWH = Latijn Deus] scutum es circa
me; gloria mea, et extollens caput meum.
Bernhardus ab Hö-
vell
.
15890000
#107
1.5. M.S. 9[?].
N.N.A.D. [= Nicht noch, aber doch]
[wapen]
Hannß Dietterich von
Gemmingenn

159x0000
#108
[links:] 1.5. .9.2
V. S. W. [= Vertrau', schau', wem]
Weyrath von Gemmingen[?]
daß edell brudt daß
wenig gewint unndt viell
ver thut
[rechts:] [eikel] 15 [blad] 89 [eikel]
D V N V R
[wapen]
Hanns Friderich von Wollffskeel
zu Langstatt
15920000
#109
[links:] Unus omnia Christus
[wapen]
Abell Condertz von Helpenn
der Junger
.
[rechts:] A[nn]o 1 5 8 9
Vivit post funera virtus
B. G. I. V. [= Bei Gott ist Vertrauen]
Nobiliss. et doctis.
Juveni Abel Ku[n]ders
ab Helpen scribebat
Heidelbergae
Theodorus Quadt v[on]
Wickradt
.
15890000
Heidelberg
#110
[links:] .1.5.8.9.
I.V.D.G. [= Ich vertraue dem Glück]
[wapen]
Hanns Eberhartt
von Frauenberg

[rechts:] 1 5 [wijnglas?] 9 1
G.W.M.E. [= Gott weiss/wende mein Ende]
[wapen]
Albrecht von Langen
15890000
15910000
#111
[= 111 maar onder opgeklapte strookje papier:]
Jacob von Schateney undt
zu Lantig[?]

15910000
#112
[links:] 1 5 .M. 8 9
Nusquam tuta Fides
Hanns v. Springsfeldt
[rechts:] A[nn]o .1.5.8.9.
Vertu passe richesse
E.A.D.I.V.H.M.
[wapen]
Johan Quaedtt
zu Wyckraedtt

15890000
#113
[links:] .H. 1 5 8 9 .N.
Nocet empta dolore
voluptas
[rechts:] .1.5.8.9.
I W D Z [= Ich warte der Zeit]
[wapen]
Hans Jacob v. Mylenheim
15890000
#114
.1.5. GSML .8.9.
[wapen]
Ulrich von Grunradt
00000000
#115
A[nn]o 1.5.8.9
I.W.G.W. [Ich wag's, Gott walt's; Ich wähl's, Gott vollend's]
[wapen]
Adriann von der Hege
15890000
#116
Omnia prospera eveniunt colentibus
Deum, adversa spernentibus
Repoe[!] aillieure.
Enno Wilhelmus ab In:
et Cniphausen
, memoriae
ergo scribebat in arce Lir-
Orthana die 28 Apr. Anno
1614.
16140428
#117
[links:] A[nn]o 1614
Ich ways Bode Wal
Dies schrieb zu vrund-
licher gedechtnuss s[einem]
lieben Vettern Wilhelm
Connders ..... ....
Commendeur auff Li[r]-
orth.
Scotto Beninga
[rechts:] 1 5 9 1
F.F.F.F. [= Frisch, fromm, frei, fröhlich]
[wapen]
Frantz von Hammersteijn
15910000
16140000
Leerort[?]
#118
[links:] 1.5.E.8.8.
Constanter . et . Sincere
[wapen]
HHa. Casimir Pfalzgraf
[rechts in ovaal ruitergevecht voor vestingeiland]
15880000
#119
1 5 9 2
[kurassier]
A toutes Dammes servir
pour une seule mourir
Frederick de
Leefdael

15920000
#120
1 5 M [met hartvorm] 8 9
G W M V G [= Gott wende mein Unglück gnädig]
Hans Heinrich von
der auschwitz[?] /
1 5 8 9
Gott wend mein Elend
Hans Friderich Belkouer
von Mosweng
/
1.5. M [boven ster]. 9.2.
.I.H.I.V.H. [= ]
Sigmundt Rammschißel
zu Schöneckh undt Chollo-
bradt
[?]
15890000
15920000
#121
[links:] 1 5 [eikel?] 9 0
W.W.W.W. [= Wer weiss wie's wird?]
Christoff von Bernstein
[wapen]
[rechts:] 1 5 9 0
A I E [= Alles in Ehren; Alea iacta est]
Herrich Pentz[?]
[wapen]
15900000
#122
[links:] 1 5 91
W oooo [twee hartjes] S S [= Was soll's, schick's]
[wapen]
Johan Diterrich Knebel von Katzen-
elbog[en]

[rechts:] 1.5.9.0
H G H [= Herr Gott hilf]
Hug Fridrich Zorn
von Bulach

[wapen]
15900000
15910000
#123
[links: 1 5 [twee harten door elkaar] 9 2
D S I F[= Durch Schmerz/Sorge in Freude]
Tobiass Herssteinsky
f. Herssteina a Swielharticz
/
1. 5. [hartje] 92.
M.G.V.M.N. [= Mein Gott verlasse mich nicht]
Bertholt Pentz.
[rechts:] 15 92
W G W S I M Z [= Wie Gott will, so ist meine Zukunft]
[wapen]
Hannß Dieterich Leysser
von Lambzheim

15920000
#124
[links:] 15 # 91
[wapen]
Georg Friderich von der Marten
[rechts:] 1.5. [hart kruislings doorboord met pijlen] .9 1.
D.R.S.N. [= ]
[wapen]
Ditterich vonn Krumpstorff
15910000
#125
1. 5. 9. 1.
Sustine et abstine.
[wapen]
Nicolaus Kornis Transylvanus
scribebat haec Haeidelbergae tertio
die octobris sodali ac fratri suo
charissimo in perpetuam sui me-
moriam.
15910000
Heidelberg
#126
[Fortuna op aardbol in golven]
00000000
#127
[links:] 1 5 9 1
Leidt und meidt alle
ding hatt seine zeitt
Dieses hatt geschreben seinem
gutten bruder und geselle
Wilhelm Condertz von Helpen
zu ewiger gedechtnuss den 3
october zu Heidelberg
Johan von Edesheim[?]
[rechts:] L'Homme est heureux qui se
contente de ce que dieu lay a
dounné
P DAULLENAY
15910000
Heidelberg
#128
[links:] Hiob am - 28 capittel:
Die forcht des Herren, das ist weiß-
heitt, und meiden das bose, das ist
verstandt.
G. M. S. L. [= Gott mein selig Leben]
[wapen]
Dieses hat geschrieben seinem
gutten bruderen und gesellen
Wilhelm Kondertz von Helpen
zu ewiger gedechtnus den 3 Octob.
a[nn]o 91 zu Heydelbergh
Eberhardt Bisschopinck d. Junger
[rechts:] St:
Vita hominum est pelagus, regina pecu-
nia nauta,
Navigat infoelix qui caret hujus ope.
Diog:
Literae adferunt sobrietatem juvenibus
Solatium senilus, oblectamentum divi-
tibus, dicitias pauperibus.
Fide Deo.
Haec nobili ac docto adolecenti
Habelo Condero ab Helpen
scripsit Alexander á
Bardeleven
amicitiae ergó,
16 Calend. Junij A[nn]o 87.
15870517
15911003
Heidelberg
#129
1 5 ABC 9 1
Deo duce comite fortuna
W G W W [= Wenn's Gott will, wird's; Will's Gott, wer wehrt's/wend's]
[wapen]
Melcher Brummer
geschrieben zu Heidelbergh
15910000
Heidelberg
#130
Compiacer noglio
tanto che vivosce
dopo la morte esser
lodato.
[wapen]
Memoriae benevolen-
tiaeque ergo scrib. Hen-
ning Staffelt
Anno
89 Mens. Octob.
Heidelbergae
15891000
Heidelberg
#131
1.5.9.1.
G N A D [=]
[wapen]
Conradt Staël von Suthau-
sen
geschriben in Heydelberg
15910000
Heidelberg
#132
[links:] .1.5. .9.5.
Frisch unvor zaget.
..muss mit dach gelucke sein ge-
waget.
HF MF [= Herr, führe mich füderhin]
Gerhardt Staëll
Bremmen[!] den 14[?] februa. Stil. Ant.
dein getreuwe bruder deweile ich
lebe.
[rechts:] 1 5 SMF [= Sola mea fides] 91
Alles zu Gottes Ehren
[wapen]
Sebastian Mendl vo[n] Steinfelß
15910000
15950214
Bremen
#133
.1.5. [hart met pijl doorboord] .9.1.
F.H.I.G.N. [= Frisch hinan in Gottes Namen]
[wapen]
Hanß Christoff schenckh
zu Winterstein

Haidelberg den 27 december[?]
15910027
Heidelberg
#134
.1.5. * .9.1.
H G A V [= Hilf Gott aus Verderben]
[wapen]
George Niebelschiz
von rithschitz

15910000
#135
[opname is doublet van 131]
00000000
#136
[opname is doublet van 132]
00000000
#137
[opname is doublet van 133]
00000000
#138
[opname is doublet van 134]
00000000
#139
[opname is doublet van 135]
00000000
#140
1 5 9 1
G[?].F.V.R.M.H.
[wapen]
Dieses mein Wapen[!] habe ich
Caspar vonn Abschatz meinem
liebenn Bruder Wilhelm
Konderts[?] von Helpen zu gedecht-
nis vor ehrett
15910000
#141
[links:] 1 5 9 2
A B C D E F [= Allein bei Christo die ewige Freude]
Phillips Wolff von
Fechenbach der Ju[nger]

dein gutt gesel alzeitt
[rechts:] Je vous souheite bonne et
longe vye, des beaux schevaus
de belles ammye, or et argent
quant tu voudras, le paradis
quant tu mourgras
1 5 - 9 0
La fin Asseure
Anne de Stralen
1590
Opinnion gouverne
Kunnegonde Charlotte
De Leefdal

15900000
15920000
#142
Just.
Sortes humanae variae.
[wapen]
Caspar à Stosch
scripsit memoriae
et amicitiae causa
Heidelbergae, men[se] Dece[m]br.
A[nn]o 1591.
15910000
Heidelberg
#143

[wapen van ?]
00000000
#144
1 5 9 2
G.S.Z.B. [= Gott schick's zum Besten; Gott steht zum Büsser]
[wapen]
Heinrich Rauchheupt
15920000
#145
1 5 9 2
I D G A.
[wapen]
Hans Conradt Johann à
Mundelsheim

15920000
#146
L'homme ne scait que c'est
de plaisir S'il non a enduré
premierement du mal: Mais
bienheureux qui po[u]r devenir sage
du mal d'autruy fait son
apprentissage.
W.S.M.V. [= Was sein muss, vertraue!]
Nobili doctissimoque iuveni
Abelo Condres ab Helpe[n]
scribebat haec Otto vom
Stein
Anno 88,
3 Januarij
15880103
#147
[links:] An mes peines
je cerche mon repos
Turenne [= Henri de la Tour d'Auvergne]
A heidelberg le
24e dapvril 1591
[andere hand:] Königlicher Ma.t. auß Franckreich und
Navarre gesanter

[rechts:] A[nn]o 15. [hart met twee pijlen doorboord] 92.
A.M.H.Z.G. [= All mein Hoffen zu Gott]
[wapen]
Steffen Quaidt von
Wickraidt de Junger

15910424
15920000
Heidelberg
#148
[links:] 1 5 K 8 9
Fidere disce Deo
[wapen]
Hans Meinhardt vo[n] Schönb-
urgh

[= Hans Meinhard von Schönberg, 1530-1596]
[rechts:] O fors fortuna cur non
sit omnibus una.
[wapen]
Botue anckor 1 5 9 2
15890000
1592
#149
[opname is doublet van 149]
[rechts, onder opgeslagen strook papier:]
Bode von Wela..essen[?]
00000000
#150
[links:] 15 # 97
Vivit post funera virtus.
Sey in deinen sachen rusttig
Traue Godt undt zaege nichtt
das glück felt wunderlich
Zu freundtlicher undt guterr
gedechtnus hab ich dis ge-
schrieben zu Groningen
den letzten Augustij
Wilhelm vonn Weyhe
[rechts:] 1. 5. 89.
[wapen]
Friderich Ersog[?] vonn
Waldeck
.
15890000
15970000
Groningen
#151
Bien heureux
qui pour devenir sage
du mal d'autruy fait
son apprentissage
15 [kriskras] 91
Esperance me fait vivre
Baltzer von der Grün
[wapen [blanco]]
15910000
#152
[links:] 1 5 [hartje] 9 1
W G W W [Wenn's Gott will, wird's]
[wapen]
Hannß Davidt Kreijß
vo[n] Lindenfelß

[rechts:] 1.5. [bloem?] 91
Sis patiens, si vis sapiens, & sanctus
haberi,
Semina post flet[us], gaudia messsis
habet.
Schweickhardus
vonn Sickingen

Tout pour la belle.
15910000
#153
[links:] G.E.D.S.
[wapen]
Otto Kluuer
Din gude geschelle
geschriben Anno ?9
de[n] 26 Januarij.
[rechts:] Virtus opressa
resurgit.
Salagnac.
Heideb.[!] 24 Aprilis
anno 1591.
015x90126
15910424
Heidelberg
#154
[links:] post nubila phoebus [= Na wolken zonneschijn; na regen komt zonneschijn]
Georgius Hamvay
transilvanus
, scrip-
sit Heidelbergae 159[?]
[rechts:] 1 5 9 3
Lust ist mein leben
sterber [= sterben] ist mein gewin
[wapen]
Hanns Jacob von
Frawenberg

159x0000
15930000
Heidelberg
#155
[blanco]
00000000
#156
[links:] Nihil est amabilius virtute
Franciscus petritievits
de Komloch
scripsit
Heidelbergae 1591
[rechts:] 1 5 93.
K.K.K.K.
[wapen]
Dieses hatt geschrieben seinem ver-
trauwten als brudern, Helffrich,
Krafft, Engelbert, Stummell
, zu Heidel-
bergk, den 24 Januarij anno 93.
15910000
15930124
Heidelberg
#157
[links:] 1.6.0.3.
I.B.G.V. [Ich bedenk's, Gott vollend's]
Dieses schrieb ich zu
freundtlicher undt dienst-
licher gedechtnis[?] in
Grönninggen den
22 Septembr.
Ludewich Crestian
Kerßenstein
.
[rechts:] 1 5 9 3
N.V.V.S. [= Nichts unversucht]
[wapen]
Göttfrid von Gilltlingen
dein lieber brueder die
weil ich leb
15930000
16030922
Groningen
#158
1 5 9 1
G.H.M.G. [= Gottes Huld mein Geduld]
Nickel v. Horrnn[?],
Ihn[!] grossem glück erhebe
dich nicht,
In kleinem gelück betrü-
dich nicht,
Bedencke das gott sey
der man
Der glück und Unglück
wenden kahn[!].
15910000
#159
1.5. [hartje]. 9.3.
G.B.M.S.T.
[wapen]
Friederich von Gelhornn geschriben
zu Heidelbergk den 17. November
15931117
Heidelberg
#160
Tendit in ardua virtus
[wapen]
Franciscus a Santvoort scribebat
Bremae Anno 1592
15920000
Bremen
#161
1. 5. 9. 2.
H. G. F. A. [= Habe Gott für Augen]
[wapen]
Eberhard Ehem geschriben
zu Heidelberg den 7. Januarij
15920107
Heidelberg
#162
[links:] Summam quae doceant salutis haec sunt
Cunctis mente tenenda Christianus
Veri cognitio Dei suiq[ue]
Nostri debita proximaq[ue] cura
Cor mundum, moderata lingua castum
Os cum lumine dextra liberalis
Contenta exiguo suoq[ue] vita,
Incorrupta fides amor constans
Mens non ebria rebus in secundis
Nec depressa metu grave malorum
Sed o[mn]ia spes bona servat, inq[ue] rebus
In Chr[istu]m facit omnibus tueri.
Desere vanaba sunt, p[ete]que bona semp[er] habeat[?]
opti[m]a vivendi co[m]moda semper eris[?].
[rechts:] Pietas ad omnia utilis
[wapen]
Jacob van der Haghe D. de Gotthem
Memoriae & amicitiae ergò haec in gra[tia]m
Nobilis et pij Adolescentis Abelis Conders
ab Elpen scripsit. Bremae 21. Jan.
1595.
15950121
Bremen
#163
A toutez Damez servire
Pour uyne seule mourire.
[wapen]
Dieses hatt geschrieben
zur freundlicher gedechtnuss
Hanß Fridrich von Luchtmar zu
Lichtenburgh
meinem lieben
Bruder Welhelmen Conderts
von Helpen, zu heydelbergh den
27 Januarij Anno 92.
15920127
Heidelberg
#164
.1.5.*.9.2.
H G A N [= Hilf Gott aus Not]
[wapen]
george Niebelschits von
rithschits
geschriben zu
Heydelberck den 28 Augusti
15920828
Heidelberg
#165
[links:] 1 5 E 9 2
W G W [= Wie Gott will]
Heinrich von Kopenstein
H G M N
Herman von Köteritz
1 5 A[?] 9 2.
E.M.S.R. [= Erlöse meine Seele ...]
Wwolff Michaell vo[n] Geisspitzheim
Hauß hoff: zur Siemen

[rechts:] [wapen]
15920000
#166
.1.5.[hart met twee pijlen doorboord].9.3.
.A.M.H.Z.S.G. [= All meine Hoffnung steht zu Gott?; Z en S verwisseld?]
Georg vonn Benfeldt, dein
gudt Gesel alzeit geschrieben
zu Heidelbergh den 15 September
[wapen]
In grosem glük erheb dich nicht
in kleinem glück
Betrüb dich nicht gedenk des godt
Seij der man der glück undt un-
glück werden kann
15930000
Heidelberg
#167
1 5 # 9 3. .. .
I.[?].H.S.M.L.B.[?].
[wapen]
Diss schrib ich Ludwig
von Bodigkheim
, Meinem
gutten gesellen undt Brud[er]
zu gutter gedechnus ge-
schrib[en] zu Heydelberg den
2.[?] 9[?]bris
15930902
Heidelberg
#168
[links:] Petrus Guicciardinius
haec in sui memoriam
sc. Heidelb. Quin. Id. Jul.
M.D.XCIJ. Stil. Nov.
Girolamo Sommaj
[rechts:] [wapen]
Adi.. di G.....
15 92 /
Francesco Guicciardini
Amb[assado]re del ser[enissi]me Gran Duca di Toscana
15920711
Heidelberg
#169
15. BG.BG.BG.BG.BG. 92
[wapen]
Friderich von Fleckenstein
geschriben zu Heidelbergk
den 2 Feb.
15920202
Heidelberg
#170
1 5 9 3 den 5 April
B H S V E
[wapen]
Hans Adeborn dein alzei[t]
gutten gesell undt bruder
der mich veracht wegen meiner
armutt
stellett sich freundtlich undt me[i]-
nets nitt gutt
der Ist nicht so vill wertt als
ein altter viltshutt
15930405
#171
[links:] ANNO 1593
[ster] Si Deus pro nobis [ster]
quis contra nos.
[Deens of Zweeds?, met Johannes 3:16 citaat:]

Henning Bille
Egenn hannd
[rechts:] [wapen]
Hemming Bille Egenn Hannd
ANN 1594
[1575-1615/16, uit invloedrijk adellijk geslacht in Billesholm, Malmöhus, in de zuidpunt van Zweden, toenmalig Deens]
15930000
15940000
#172

An .1.5.9.3.
gott verlest die seinen nicht.
[wapen]
Dis habe ich Chasper Winterfeldtt
Meinem Freundlichenn undt lieben Brude[r]
zu gutter gedechtnus geschriben
zu Heilberg[!]
den 5 Aprillij
15930405
Heidelberg
#173
1 5 * 9 2
Quien bien tiene y mal
escoje, por mal que
le viene no sénoja;
Hans Bernhart von
Groherodt
schrib es zu freund-
licher gedechnus, deb 2. Maij
zu Heydelberg.
G. M. L. B.
15920502
Heidelberg
#174
A[nn]o 1.5 9.2:
Vertu passe richesse;
Johan Quaedt Herr von
Wyckraedt

[wapen]
15920000
#175
Si fata velint.
Focco Beninga a Grimers[u]m
scribebat haec in gratia
Dn. Abeli Conderi, cognati sui,
& amici haud vulgaris, Bre[m]ae
-11- Maij. Anno - 1593
15930511
Bremen
#176
Es darf sich keiner rühmen
sein geluck das stehe auf blühmen,
Es kompt ein reif über nacht
der benimpt den blumen kraft
undt macht.
Gott wolle es wenden
zur einem seligen ende.
Lae.a mens perpetuam vonvivium.
G.M. [wapen] [?]. G .. [= Gott mein Gut]
Dis schrib mitt eigener
hant, in Heidelberk den
28 Jan. Christoff Georg
von Berge
. A[nn]o 1594
15940128
Heidelberg
#177
Ten paz. con todos; y con los
vicios solos, guerra,
[wapen]
Guillelmus a Santvoort,
scribebat, Brem[a]e, anno 1592
[ligatuur:] GVS [= Gloria virtutem sequitur]
15920000
Bremen
#178
Salomo.
Ob ein sünder hundertt mal böses thutt,
undt doch lang lebet, So weyss ich
doch, das es wolgehen wirdt denen,
die Gott fürchten, die sein ange-
sicht schawen.
M.G. W.G.F. [= Mir genügt, wie's Gott fügt]
[wapen]
Wolff von Rotkirch
auf Panthen,

schreib diss in Hay-
delbergk den 28 Jan.
A[nn]o 1594.
15940128
Heidelberg
#179
1 5 B. 8 9
Z G V M L
Wolff Connradt Greckh von
Kochendorff

Tout pour la Belle
15890000
#180
1 5 * 8 9
W G W G A [= Was Gott will, geschieht allein / gilt allzeit]
[wapen]
Jorg Rudolff von Hesler
15890000
#181
[links:] Spe fati melioris alor.
I.W.A.G. [= Ich wag's auf Gott]
Diss schrieb zur freund-
licher unnd gueter ge-
dechtnuss inn Grönni-
genn den letzten Augusti
A[nn]o 97.
Veit Dieterich von
Öbernitz
[?]
[rechts:] 1 5 8 9.
G.S.B.A. [= Gottes Schutz behüte alle]
[wapen]
Eberhardt von Butt-
lar

15890000
15970831
Groningen
#182
[links:] Venter, pluma, Venus laudem fugien-
da sequenti.
En Dieu mon espoir
Hoc in observantiae
testimonium scripsi
Groningae, A[nn]o 7.
ult. Aug.
Friederich von
Weyhen

[rechts:] 1 5 * 8 9
M H M
[wapen]
Hans Friderich von
Ponickhaw

15x70831
15890000
Groningen
#183
1 5 [teken?] 8 9
G M T H M E [= Gott mein Trost, Heiland mein Erlöser]
[wapen]
Hans Heinrich vonn Oster-
haussen

15890000
#184
.1.5. .[L?]. .9.8
.R.M.H.S.Z.[= All meine Hoffnung steht zu Gott].
[wapen]
Georg Landtschadt von Steinach
der Jüng[er]

15980000
#185
[blanco]
00000000
#186
[links:] La vertu croist
durant l'adversitè
Hannß Ludwich
von Geisperg
/
Adhuc spero fortunae
regressum.
Dieterich von Winterfeld
Heydelberg /
Literis & armis vera acqui-
ritur gloria.
Georg Weinstperg[?] /
1 5 8 8
W G W S I M Z [= Wie Gott will, so ist meine Zukunft]
Philippus Rechburg
[rechts:] .1.5.93. geleuckleich[!] ist leibleich
H:N:D:W: [= Herr, nach deinem Willen]
Unverhoffett kumpt offt
[wapen]
Zu freundleicher gedechtnus
geschrieben zu Heydelberck
den 7 Maij Claus Daube
dein gutt gesell alle zeitt
15880000
15930507
Heidelberg
#187
.1.5 [doorboord hart] 8.8.
A.V.E.F.F.F.F. [= Alles von Einem - Frisch fromm frei fröhlich
Henrich Sigmundt
von Walwitz

.1.5. 88
W.G.M.F. [= Will's Gott mit Freuden]
Joachim Flans.1.5. [buidel?] .8.8.
A.B.C.D.E.F. [= Allein bei Christo die ewige Freude]
Haugk von Nostiz
Ich weijs das mein erlösser lebt
mein gelück noch hin und wider schwe-
bt
15880000
#188
[links:] 1.5.8.8
Wolff Eberhardt
von Witzleben

I.D.D.V. [= ] /
.15.5.8.8
G V S M G [vgl. met zesde letter S: Gott und seine macht gibt Segen]
Valtin von mosikaw
[rechts:] Omnia si perdas famam servare memento
Qua semel amissa postea nullus eris.
Weis vil wenig sag,
Antwordt nicht uff alle frag,
Sage weinig und mach es waar,
Börgstu von das mach klaer,
Johan Klantt
zum Post

15880000
15880516
#189
[links:] Fürcht Gott vor alles
Erich Philips zum
Bung[en]
[?]
[rechts:] [bovenrand met jaartal afgesneden]
C. M. E. [?]
Diderich, Hermann, von, Bredenoll,
Geschr[i]eben zum gedechtnis den 9. Aug.
[wapen]
Schone wordt undt die gelogenn,
haben mannich hüpsch medtlie
bedrogen, doch es geschehen
auch, dass die maget den knecht bed[?]
1xxx0809
#190
1 5 * 88
Wer Gott vertrauth
der hatt wol gebauth
Hannß Wambold von
Umbstad
15880000
#191
1 5 9 2
W B W W [= Was bleibt, wer weiss?]
Deo duce, comite fortuna/
[wapen]
Melcher Brommer
geschriben zu Heidelberg
den 7 Januarij.
15920107
Heidelberg
#192
X 1 5 8 8 X
Assai ben balla a chi, la
fortuna suona
Wilhelm von Botzheym
15880000
#193
[wapen met op banderol:] In Liefde ghestadich
Johan van Florentz
1594
15940000
#194
[links:] 1.5.F.90.
M.G.H. ..... J.G.W.N. [= Mit Gottes Hilfe .....]
Omnia si p[er]das famam servare
memento.
Qua semel amissa, postea nullus eris
[wapen]
Iohannes Burckhardus Ab Helm-
stat
scripsit haec in sui memoriam
Heidelbergae, Mense 26 Ianuarij
[rechts:] 1. 6. 10.
In Deo faciemus virtutem
Julius Friderich Herzog
zu Würtemberg

[wapen, niet ingekleurd]
15900000
16100126
Heidelberg
#195
1.5. [klavertje]. 8.9.
L. V. M. [= Leide und meide]
Conradt Kechler von Schwandorff
geschriben zu Heydelberg den
1. Octobris anno 89.
15891001
Heidelberg
#196
1. 5. [doorboord hart] 90.
G. H. M. F.
[wapen]
Volmar v[on] Remchingen zu Hilspach
15900000
#197
G. I. M. H. [Gott ist meine Hoffnung]
heinrich Chanoffskey
von Langendorff
.
[wapen]
00000000
#198
A[nn]o 1 5 9 4
L O K L
[wapen]
Johan Huinga von Kollum
zu gueder gedechtnis geschriben zu arnum D 9 augusti
H S W B
15940000
#199
Alle de mij kennen
de wensge ijck dat se
mij gunnen
[wapen]
Linnert Ripperda
00000000
#200
[links:] 1. 5. .8 8.
W. D. W. B. L.
Adam vom Stein
Dieu bonn certain garde seer
amier,
Et destruira toudt .... pe.......
ennemier
[rechts:] Justinianus Imp.
Nihil tam studiosum in
verum natura inventum est
quam legum auctoritas
quae et divinas et huma-
nas res bene disponit,
et omnem iniquitatem
expellit.
En Christ consiste tout
mon espoir, et toute
ma consolatiuon.
Haec in gratiam nobilis
et eruditi Abeli Condres
ab Helpen amici sibi
cari exarabat. Dillenb.
24. Jan. A[nn]o 88.
Georg Schillinck
15880124
Dillenburg
#201
A[nn]o. 1589.
K. M. F. [= Kundschaft macht Freundschaft]
[wapen]
Albrecht vonn Langen
15980000
#202
1. 5. 9. 2.
Contentement suffit
[wapen]
Frederick
de Leefdael

15920000
#203
[links:] Si vis vincere disce pati.
Nobili p[rae]stantique vi-
ro Abelo Condero ami-
citiae & memoriae erga
scripsit Heidelb. Johan-
nes ab Asscheberg

Cicero.
Ita viciamus ut nobis rationem
reddendam arbetremur.
In sui memoriaM,
posuit Heidenreichus
ab Asschebergh
Heidel-
bergk 29 Februarij
a[nn]o salutis 1592
[rechts:] [wapen]
15920229
Heidelberg
#204
[blanco] 00000000
#205
Sans peur: avec labeur
Merrycke Lycklema van
Nyholt
, hebbe dit ter
eeren ende gedachtenis
geschreven ende respective
doen maecken hier
benevens. In Emden
den XIIden novembr.
anno 1602
[rechter bladzijde: wapen met motto]
Lyck maeckt al
16021112
Emden
#206

En Dieu Ma Gloire
Anna Catharina de Dekema
00000000
#207
FATA MIHI
VOTA
[familiewapen]
1592
Andreas ab Hiddema
haec in sui memoriam
scripsit
Heidelberga
15920000
Heidelberg
#208
Post nubila phoebus
Hector Lyckema
1596
Des hemels wonde ende der hellen pijn
behoert men altijt gedachtich te sijn.
FR [= ? Fortuna rotunda; Het geluk is rond]
Mon dieu, ma maistresse, & mon honneur
sont les desirs de mmon coeur.
HA [= Hoc anno]
Dieu me donne la grace
que ie aije au ciel ma place
Et tant que ie vive au munde
que ie au vertu abunde.
Hector Lyckema heet ick
vele duechden weet ick
wat ick niet weet, wil ick leren
al sold ick al tmijne daerom verteren.
Hector Lyckema bin ick genant
ick heb liever rede gelt dan quaet pant.
Post nubila phoebus
.H.A. [= Hoc anno]
15960000
#209
Al ben s'appiglia, chi ben si consiglia [Italiaans spreekwoord = Wie goed doet, goed ontmoet]
[familiewapen]
Cornelis Hooftman
anno 1592
15920000
#210
Loyal et secret
S [krans] S
Marguerite Hooftman
a Breme 1592 /
Constant sans fraude
[krans waarin] PB
Beatrice Hooftman
a Breme 1592
15920000
Bremen
#211
Post nubila phoebus
[J]e pouvre Amant est bien a plaindere,
[q]ui a sa Dame ne scayt estaindere.
[wapen met uitkomende eenhoorn]
Johan Ge. van Heerma
1625
16250000
#212
[wapen]
bemint godt boven all
Womck van Mockema
00000000
#213
1591
D.D.D. [= Desuper donum datur: alle goeds komt van boven; Dies diem docet: de ene dag leert de andere]
[wapen]
Christianus p. Anhalt
15910000
#214
[blanco]00000000
#215
1 5.H. 93
Ezechias Rex confortavit suos dicens
Nolite timere Regem Assiriorum &
universam multitudinem quae cum
eo est: Plures enim nobiscum
sunt, quam cum illo /
Tant plus grand tu is, abbaisse toij:
& tu trouveras grace divant Dieu:
car la puissance di Dieu est grande,
& honorer des humbles. sir. 3.
I'Atten le temps.
Fridericus Conders ab Helpen
agnato suo chariss. haec paucula
in sui memoriam scribebat Lirae
Frisia Orient. 30 Aug. 93.
15930830
Leer
#216
Iuvenalis
Rari quippe boni : numero
vix sunt totidem, quot
Thebarum portae, vel divitis
ostia Nili /
Amos 3-6
Estne malum aliquod in civi-
tate quod, DEUS non fecerit?
Levitici - 26
Si in praeceptis meis ambula-
veritis, et feceritis ea, dabo
vobis pluvias temporibus suis
&c. Si ambulaveribus ex ad-
verso mihi, nec volueritis me
audire, adea plagas vestras /
Abelo Coenders nobili-
tate, doctrina, virtute prae-
claro, consanguineoque suo
in amicitiae symbolum
scribit Johan Rengers
thom Postae
Anno part..
salutis 1593 mense Octobri.
15931000
#217
Fide et defide
[wapen]
J. Engelstedt, den Eedelen eerbaren
unde deughtsamige J. Catharina
v. Hettinga ter gedachtenisse
geschreven. Anno 1601
16010000
#218
[wapen]
suivar[!] van harten
Syts van Heerma
A[nn]o 1602
16020000
#219
pense Bien
[wapen]
Here v. Burmania
hout U Burlick [= buurlijk, fatsoenlijk]
00000000
#220
[wapen]
Espoer en Dieu
Juliana De Horion
Ao 1602 den 5 marci
16020305
#221
Godt geeve hem veel geluck
en genuchte sonder berouuen
die geerne slapen in blanke
Armen sonder mouuen
[wapen]
Ruerdus a Juckema
Vereor et spero
1602
16020000
#222
[wapen]
Gertruijdt van Engelstee[dt]
Gelooff und Eere
Anno 1602
16020000
#223
[moderne hand:] Ritmeester
Antonies de la Aylva
Anno 1603
[moderne hand:] Doodgesteken van Cuip
16030000
#224
[wapen]
bemijnt godt boven al
Ansck van Burmania
00000000
#225
Liefde vreede, ende gerechticheit
Sal bliven ynder ewicheit /
De nydicheit brengt openbaer de sonden
Maer de liefde bedect de selve voorwaer
de nydicheit beligt boose wonden
En berucht de liefyckheit met falsche gronden
De nydicheit brengt openbaer de sonden
Maer de liefde bedect de selve voorwaer
Want de liefde is lieflyck als de hemelsche schaer
00000000
#226
Auso[nius]
Insignis virgo vis á me discere quaeso
Laus in virgineo pectore summa pudor
Tako a Ringhia
Fide cui vide
anno 1599
15990000
#227
C. M. E. [= Cetera mortis erunt: Het overige zal aan de doden behoren]
Diederich, Hermann vonn
Bredenoll
.
Wass mihr ist salich,
undt dihr gevellich,
Dass gib herre genedich /
geschrieben zu groningen
den den[!] 2. decemb.
Anno 1596
15960000
#228
[blanco]00000000
#229
[links:] 15 F F F F 92
[wapen]
Frantz von Hammerstein
[rechts:] .1.5.[ligatuur].9.2.
.A.M.H.S.Z.G. [= Alle meine Hoffnung steht zu Gott]
[wapen]
Georg Landtschadt von
Steinach
15920000
#230
[wapen]
dat godt gedeie dat gelo[ve]
Ick, niet onrechtfeerdich i[s]
godt daer op sterf Ick
[wapen]
Frolyck van Juchgt
Frouck van Juckema
1602
16020000
#231
Nella Φ Δ Φ p g la B.
La Guerra fa i ladri et la
Pace gl'impicca. [spreekwoord in Machiavelli's Dell'arte della guerra]
Ovid.
Quaere tibi gracilem, quae sit carno-
sa puellam,
Carnis ad officium carnea mem-
bra decent.
Hostimentum Virtutis Honos. [devies van Homme van Harinxma]
Der Eedelen ende doegetrijcken
Juffrouwe J. Catharinae v.
Hettinga, mijne lieve Nichte
heb ick Homerus v. Harinx-
ma
dit selve tot een teijcken
van eeuwige Vriendtschap ghe-
schreven. Anno M.DC.VII Oc-
tobris. Leoverd. Frisiorum
16070000
Leeuwarden
#232
[wapen]
qui bien aime tard ocublie
P[ieter van] Dekema
00000000
#233
[wapen]
Ryen sans dieu
Barbera van Dekema
anno 1603
16030000
#234
Incessement poursuyvrai
Esperent ij pervenir
Ao 1605
[wapen]
D[ouwe] v[an] Aylwa
16050000
#235
[wapen]
Humalda
00000000
#236
[links:] 1 5 96 Le 6ed december
Contentement [klavertje] suffit
[ligatuur] Hamaell dass
jonge bludt der wenich
hadt undt vill verdott
Grunigen den 6
december zu gutter ge-
dechtenus geschriben
[rechts:] A toutes Dames servire
Pour uyne seule mourire
[wapen]
Hanß Fridrich zu Luchtmar
in Luchtenbergh

geschrieben zu Heidelbergh
den 1 Februarij An[n]o 92[?]
15920201
15961206
Heidelberg
#237
Si quid feceris honestum cum
labore labor abit, honestum
manet: si quid turpe cum volupta-
te, turpitudo manet: voluptas abit.
Prima pars AEvi sese nescit: me-
dia curis obruitur: ultima mo-
lesta senectute premitur.

Nobili ac docto adolescenti Ha-
belo Condero ab Helpen scri-
bebat Rutgerus à Rhemen.
Herbornae Nassoviorum
Kalend. Iun. Anno .. 87.
15870601
Herborn
#238
Mon cuer en soucij
croyt en Esperanse
[wapen]
Frederick de Horion
7 oct. Anno 160[?]
[onder een kroon:] FVAE[?]
160x1007
#239
Dum spero spiro
Ung[!] dieu, et un dame, l'un
pour le corps, et l'aultre
pour l'ame /
Vive l'amour a la maist-
resse hors de ung[!] bon
coeur, et point pour
richesse /
F. de Hemstra
contentement passe
richesse
frundtschap is the lover
of love [..] a[nn]o 1600
not[?] the name .. of fame n. [?]
16000000
#240
[vervolg:]
Amour par tout
tout par amour
par amou[r] tout
et rien par force /
In lijden geduldich in di[enen]
sorchfuldich, in lief[de]
gestadich, so wort men
verhort van syn lief
ghenadich /
madamoyselle C. a. Hett[inga]
Je vous suplye par
venir et courtoysie
prendre en bone part
grace d'avoir ecrit
mon nom en ceste
ecript le
20 febvrir
a[nn]o 1600 /
[volgende bladzijde:]
[wapen]
1606
Julius Bottinga [potlood, modern]
16000220
#241
Amici sunt inter se, qui eandem
fortunam subiêre, ita, ut eadem
iam bona ipsis sint, et mala: Quod
ipsum magnam in amicitia vim
habere senex Terent. Adelph. vi-
det: Una semper militiae et domi
fuimus: paupertatem una pertuli-
mus gravem, etc.
Haec paucula doctiss. nec non nobi-
lissima stirpe nato D. habelo Condero
ab Helpen iuveni, Philippus Hen-
ricus à Belderssheim
in perpetuam
sui memoriam exaravit a[nn]o à Christo
nato .1.5.8.7. mense augusto.
15870800
#242
Ecclesiast. 1. v. 2.

[= Prediker 1,2 in het Hebreeuws]
Id est:
Vanitas vanissima, inquit Ecclesiastes:
vanitas vanissima est, omnis ista vanitas.
His verbis sapientissimus ille rex Sa-
lomon omnis humani studii laborisq[ue] va-
nitatem in hac vita summam esse pro-
nuntiat. Quare quum vere felicitas in
rebus mundi huius nequaquam posita
sit : in solos caelestibus quaerenda est :
quae quidem ut nunc fide ac spe
à nobis qui in Christum omnis feli-
citatis authorem credimus, praegu-
stantur, ita post hanc vitam plené
à nobis percipientur.
Joan. Piscator scribebat
Herbornae 9 Julii
1586.
15860709
Herborn
#243
[links:] In nomen Habeli Conderi
epigramma J.P.A. [= Johannes Piscator antecessor?]
Est tibi nomen Habel, quo non est vanius ...
Nomen idem gessit filius alter Adam.
Nempe illo nato, vana omnia gaudia vitae
Senserat humanae : hinc symbolon hoc posuit
Omissis vanis, quaeramus gaudia vera:
Gaudia quae Christus morte sua peperit
J.P.A. scribebat Habelo
Condero discipulo suo car[issimo].
[rechts:] Virtutis et gloriae comes invidia
Haec scripsit Wolfgangus
ab Erlach Helveti[us] Bernas

Heidelbergae Anno 1588
15880000
Heidelberg
#244
Psal. 57
Laqueum paraverunt pedibus meis
et incurvarunt animam meam.
Foderunt ante faciem meam fo-
veam, & inciderunt in eam.
Nobilitate, eruditione, caeteriq[ue]
virtutibus ornato juveni
Domino Abelo Conders ab
Helpen scribebat haec Helfri-
cus, Krafft, Engelbertus Stum-
melius
in perpetuam sui me-
moriam Herbornae Nassovioru[m]
die 20 Mensis Augusti An[n]o
salutis 1.5.8.9.
15890820
Herborn
#245
Ad Titu[m] 2.
Illuxit grana illa Dei salutife-
ra omnibus hominibus : eru-
diens nos ut abnegata impietate
et mundanis cupiditatibus,
temperanter et iustè er piè
vivamus in praesentis seculo :
expectantes beatam illam
spem et illustrem illum
adventum magni illius Dei
ac Servatoris nostri, ne[m]pe
Jesu Christi : Qui dedit
semetipsum pro nobis, ut redi-
meret nos ab omni iniqui-
tate, et purificaret sibi ipsi
populum peculiarem, studio-
sum bonorum operum.
+ Gasp. Olevian[us]
scripsi Herbornae
pridie cal. Jul. Anno
D[omi]ni 1588.
15880701
Herborn
#246
[blanco]00000000
#247
[links:] [narrenkap van voren] 1594 [narrenkap van opzij]
G A.A D
Herbert Kobrinck
A[nn]o 1594.
Fac bene deliberes
quod semel tibi erit
statuendum
Adolphus Ripperda
1594
F.F.V.F.Y.M.V.
Snelger Houwerda
15 # 94
HC HZ HE
Otto van Alrittsloe
genandt pappa[?]

[rechts:] Durum patientia frango
Mauritz Ripperda
Cordt grothuiß
v. to der Spich
15940000
#248
[wapen]
[potlood, modern:] J v Alta
00000000
#249
[blanco]00000000
#250
Deus est, qui cuncta gubernat /
In gratiam nobilis, ho[nestae[?]]
castaeque virginis Catha[rina]
ab Hettingha. scrib[ebat]
Tarezius [= Theresius?] a Walta
An[n]o 1600
mense Januar. /
Militat omnis amans et habet sua castra
Attice, crede mihi, militat omnis amans
Quae bello est habilis, veneri quoque convenit
Turpe senex miles, turpe senilis amor
Quos petiere duces annos in milite forti
Hos petit in socio bella puella to...
[= Ovidius, Amores 1.9: ... puella viro]
[volgende bladzijde:]
Soot Godt gefucht
Mij geducht'
[wapen]
Petrus a Walta
16000000
#251
[wapen]
Ryxt van Heerynga
Reyn van harten
00000000
#252
Gods woord en[de] goed en wyn
Is der menschen medecin
Gods woord ter salicheijt
die wyn ter gesontheijt /
Die sonden wil ick haaten
Moechte myn lieff hooren
t'zoll mij baten
Deytzie Winia
00000000
#253
Tandem bona causa triumphat
[wapen]
H. Ringhia den Edelen
erbaren unde deuchtsam-
mighe Jr. Catharina vann
Hettingha ter gedachtenisse
geschreven A[nn]o 1599
Franeq.
15990000
Franeker
#254
[wapen]
Messire André Mat-
thieu seigr. de Cas-
telas Chtr. de St. Lazare
Brigadier et gouverneur
de Longwil
00000000
#255
[wapen met in banderol:] Helaine de Rodenstein00000000
#256
[wapen met in banderol:] Catherine Freyen de Hueren00000000
#257
[wapen met in banderol:]
Frederick de Roben seigr.
de Roodeck, honlange et
trentange
00000000
#258
[opgeplakt wapen met in banderol:] Anne de Lellich00000000
#259
[blanco]00000000
#260
[opgeplakt stukje papier met rood zegel]
00000000
#261
[wapen met in banderol:] Catherine Schenck de
Schmitburg
00000000
#262
[wapen met in banderol:] Ursule de Hapsberg00000000
#263
[wapen met in banderol:] Marianne de Hornstein
espouse de Frederick de
Roben
00000000
#264
[wapen met in banderol:] Marie Salome de
Sponheim dit Bacherach
00000000
#265
[zwartwit wapen]00000000
#266
[blanco]00000000
#267
Unam petij a Domino
Hanc requirem.
D.V. Ciel a Don
In estasve sennallado
El nombre dequi yo soy
[in krans, ineengestrengeld:] DG
Dony
00000000
#268
[leeg wapen op ingeplakt papier]00000000
#269
[blanco]00000000
#270
[blanco]00000000
#271
[links:] Dimidiu[m] plus toto
Nobili et p[rae]stanti viro D.
Habeli Condero haec observantiae
et memoriae ergo scripsit
Wilhelmus Wickhamus[?] Bremae
11o Maij 1593
15930511
Bremen
#272
[blanco]00000000
#273
[blanco]00000000
#274
[blanco]00000000
#275
[links:] quanta dieu plaira
Jacques van Challansi
[potlood 512]
00000000
#276
[blanco]00000000
#277
[blanco]00000000
#278
[blanco]00000000
#279
[blanco]00000000
#280
[blanco]00000000
#281
[blanco]00000000
#282
[blanco]00000000
#283
Al solo Iddio honor
et gloria /
A qui crainct Dieu, mourir est
naistre /
Die vrese des Heeren ist beginsel
aller wijsheijt /
Fredrich van Vervou
1596 3 decemb.
[potlood 529]
15961203
#284
[blanco]00000000
#285
[blanco]00000000
#286
[blanco]00000000
#287
[blanco]00000000
#288
[achterplat van de boekband]00000000
#289

>> begin

De namen van de ca. 300 inscribenten nogmaals, waarbij de eventuele afbreekstreepjes verwijderd zijn t.b.v. de indexering

N.B. Van hieruit zoeke men (omhoog) via # en het nummer achter de naam: bijvoorbeeld #025

001 • 002 • 003 • 004 • 005 • WILHELM CONDERTz VON HELPEN 006 • Hans Casimir. Pfalzgraf 007 • Fridericus Elector Palatinus 008 • 009 • Anna Elisabet Landtgreffin zu Hessen geborne pfalzsgreffin bey Rein herzogin in Bayern 010 • Ernst Friderich Marggrave zu Baden und Hochberg / Georg Friderich Marggraf zu Baden 011 • Iohannes Sigismundus Marchio Brandenburgensis / Iohannes Georgius Marchio Brandenburg / Ernst Marggraff zu Brandenburgh 012 • Otthainrich pfaltzgraf 013 • Augustus Dux Br. et L. / Ernestus Dux B. et Lun. 014 • Carll Pfaltzgrave 015 • Joachimus Carolus Dux Bruns. et Lunaeb. 016 • Otto Dux Bruns. et Luneb. 017 • 018 • MAURITIUS / Ludovicus iunior Hassiae Landtgravius 019 • Philips Ludwig pfaltzgrave / Eduardus Fortunatus Marchggraff zu Baden 020 • 021 • Christina pfalzgreffin / Dorothea Pfalzgräffin 022 • Dorothea Sabina Pfalzggrevin 023 • Christianus princeps Anhaltinus 024 • Johan Ernst / Philips Ludwig Grave zu Hanau, und Rinnegk [= Rieneck], Herr zu Mintzberg [= Münzenberg] 025 • Albertus Come[s] in Hanaw / Philips Ludwig pfaltzgrave / Anna pfaltzgravin geborne Hertzogin zu Jülich 026 • Emich Jung[?] Graffe zu Lyningen und Dagspurgk, Herr zu Ippermont / Johannes von Hohenfels Herr zu Reipoltzkirch 027 • Gebardus Princeps Elector 028 • Eberwin Wirich Grave zu Bentheim 029 • Lamoralius Comes ab Egmond princeps Gaverus et Sthenhusis[?] 030 • 031 • 032 • Johann graff zu Nassaw Catzenelnbogen / Johanna M[inor?] gräffinn zu Nassauw Catznelnbogen geboren gräffin zu Witgenstein 033 • Johann der Jüngere graf zu Nassaw Catzenelnbogen 034 • Franciscus Dux Brunsvicensis et Lunaeburgensis 035 • Otto Wilder und Reingraff graff zu Salm und herr zu Vinstingen 036 • Arnoldus Comes in Benthem, Teclenburg, & Steinfurdt, Dominus in Rede et Vevelinchaven 037 • Ebervinus Wiricus Junior Comes in Bentheim 038 • Adolphus Comes Junior in Bentheim / Fridericus Comes Palatinus. 039 • Carll Pfaltzgrave 040 • Johan der Jünger graff zu Nassaw Catzenelnbogen / Magdalena grevin und frau zu Nassau Katzenelbogen geborene grevin zu waldeck 041 • 042 • Georg Grave zue Nassaw Catzenelnbogen / Anna Amalia greffin zu Nassau Catzenelnbogen geborn greffem[!] zu nassau sarbrucken 043 • Johannes Pfalzgrave 044 • Wilhelm von Sein Graff zu Witgenstein Her zu Homburg 045 • Hanß Christoff Frankh von Wintterstetten 046 • Wolfgangk Graf und Herr zue Barby Mühlingen und Trebißen 047 • Maria Jacoba gebornne Marggrav[in] ... zue Baden, greffin und frau zue Barby Mühlingen und Trebißen 048 • Ioan. Skrethusen[?] de Skretusz [= Skrzatusz (Schrotz)] Sacri M[aiesta]tis R[egis] Polo[niae] secretarius et internuncius 049 • Karl des heyligen Rom. Reyches ErbTruchses freyher zu Waldpurg 050 • Johan Philips Fryhr. zu Hohen Sax / Fransoise fryfrou zu hohen sax geboren frou von Brederode 051 • Johan Ulrich Friher zu Hohensax / Conradt Staël 052 • Georg grave zu Diepach[?] 053 • Ludovi[c]us a Seyn Comes in Witgenstein major / Georgius à Sayn Junior, Comes in Witgenstein, ac Dominus in Homburg 054 • Joannes Albertus Comes à Solms, Dominus in Mintzenbergh et SonneWald 055 • Ernestus Casimirus Comes in Nassau Catzenelnbogen Vianden & Dietz, Dominus in Beilstein 056 • Ludovicus Gynterus Comes in Nassaw Catzenelnboge[n] 057 • Albert[us] . . Grave zu Tübing[en] / Diterich vonn Krumstorff 058 • PHilippus Ludovicus Comes in Hanaw 059 • Albertus Comes in Hanaw 060 • Solms Braunfels / Ernestus Comes in Solms Dominus in Müntzenberg et Sonnenwaldt 061 • Vuilhelmus Comes in Solms et Dominus in Munzenberg Sonnen Waldt / Reinhardus Comes in Solms D. in M. et S. / Otto Comes a Solms Dominus in Munzenberg & Sonnewalt 062 • Philippus Comes in Solms Dominus in Muntzenberg et sonnen Waldt / Gulielmus à Sein, Comes in Witgenstein et Dominus in Homburg 063 • Ludovicus á Sein Junior, Comes in Witgenstein ac Dominus in Homburg / Wilhelmus Liber Baro in Winnenburg et Beihelstein 064 • Ludovicus Hofius juniorum comitum Witgensteinensium paedagogus / Georgius Sleydisman / Christoff von Sinderstedt 065 • Johannes Dionysius Baro Zerotinus Moravus / Philippus Baro in Winnenburg et Beyhelstein 066 • von Bock 067 • Johan Bock zu Guttmansdorff 068 • Sabina Freulin zu Egmo[n]t / Heinrich Rauchheupt 069 • Anne Jeune Contesse De Bentheim / Johannes Wilhelmus junior Comes à Weda / Hermanus Junior Comes A Weda 070 • Wilhelmus Freyer Her von ... / Carolus Comes in Ortenburg 071 • Daniel Chandaeus / Geörg von Hatzfeldt Her in Willenberg der Eltter 072 • 073 • F. V. Ghendt / Fridericus à Ghendt 074 • Cordt Tecklenborgh der alter 075 • George / Barssow / Adrian von der Hege 076 • Hunolt von Plettenberg 077 • Philips. von. Selbach 078 • Ascha von Plötze 079 • Georg Zandt von Merlle 080 • Volradt von Plessen 081 • Otto à Grünrade 082 • Georg Ludovicus ab Hutten 083 • Wolff Dittrich von Mörlen genannt Behem. 084 • Fabian Burggraff undtt Her vo[n] DHona 085 • Phil. Wambolth von Umbstatt 086 • Johan Herr zu Eltz 087 • Johann Knipprecht von Budinghen 088 • Adam vom Stein 089 • Christoff Fridrich von Canitz undt Dalwitz 090 • Hanns Casimir von Bellendorff 091 • Philip von Hesperen / Moritz von Heldrich / Casper Willhelm vonn Wirtzleben 1 5 M 9 0 I H Z G [= Ich halte/hoffe zu Gott] Sigemundt von Bernstein / Otto Henrich Landtschadt von Steinach 092 • Caspar Balthasar von Wachenheym / Phillips Jacob von Uffenstein 093 • Johan Wettdenstein[?] von Reus[?] zu Schwandorf[?] / Hans Reinhart Heldt von Duefenauw 094 • Helwigh von Ehringeshausen 095 • Gregorius Chyaki de Kerezegh 096 • Eberhar Kemmerer von Wourmbs genan von Dalburg 097 • Jörg landtschad von Steinach zu Pina[?] 098 • Theodorus à Winterfeld 099 • Otto Clant van Scharmer 100 • Georg Rudolff Hiesbach Ob. Leutennant 101 • Philips Andres von Langenaw 102 • Heinrich von Bunau uf Elsterbergh undt Pofhittz[?] 103 • Dam Philips Knebell von Katzenelbogen 104 • Georg Jost von Fechenbach / Georg Friderichus Flach v. Schwartzenburgk 105 • Heinricus de Suering[?] 106 • Bernhardus ab Hövell 107 • Hannß Dietterich von Gemmingenn 108 • Weyrath von Gemmingen / Hanns Friderich von Wollffskeel zu Langstatt 109 • Abell Condertz von Helpenn der Junger / Theodorus Quadt v[on] Wickradt 110 • Hanns Eberhartt von Frauenberg / Albrecht von Langen 111 • Jacob von Schateney undt zu Lantig[?] 112 • Hanns v. Springsfeldt / Johan Quaedtt zu Wyckraedtt 113 • Hans Jacob v. Mylenheim 114 • Ulrich von Grunradt 115 • Adriann von der Hege 116 • Enno Wilhelmus ab In: et Cniphausen 117 • Scotto Beninga / Frantz von Hammersteijn 118 • HHa. Casimir Pfalzgraf 119 • Frederick de Leefdael 120 • Hans Friderich Belkouer von Mosweng / Sigmundt Rammschißel zu Schöneckh undt Chollobradt[?] 121 • Christoff von Bernstein 122 • Johan Diterrich Knebel von Katzenelbog[en] / Hug Fridrich Zorn von Bulach 123 • Tobiass Herssteinsky f. Herssteina a Swielharticz / Bertholt Pentz / Hannß Dieterich Leysser von Lambzheim 124 • Georg Friderich von der Marten / Ditterich vonn Krumpstorff 125 • Nicolaus Kornis Transylvanus 126 • 127 • Johan von Edesheim / P DAULLENAY 128 • Eberhardt Bisschopinck d. Junger / Alexander á Bardeleven 129 • 130 • Henning Staffelt 131 • Conradt Staël von Suthausen 132 • Gerhardt Staëll / Sebastian Mendl vo[n] Steinfelß 133 • Hanß Christoff schenckh zu Winterstein 134 • George Niebelschiz von rithschitz 135 • 136 • 137 • 138 • 139 • 140 • Caspar vonn Abschatz 141 • Phillips Wolff von Fechenbach der Ju[nger] / Anne de Stralen / Kunnegonde Charlotte De Leefdal 142 • Caspar à Stosch 143 • 144 • Heinrich Rauchheupt 145 • Hans Conradt Johann à Mundelsheim 146 • Otto vom Stein 147 • Turenne / Steffen Quaidt von Wickraidt de Junger 148 • Hans Meinhardt vo[n] Schönburgh 149 • Bode von Wela..essen[?] 150 • Wilhelm vonn Weyhe / Friderich Ersog[?] vonn Waldeck. 151 • Baltzer von der Grün 152 • Hannß Davidt Kreijß vo[n] Lindenfelß / Schweickhardus vonn Sickingen 153 • Otto Kluuer / Salagnac 154 • Georgius Hamvay transilvanus / Hanns Jacob von Frawenberg 155 • 156 • Franciscus petritievits de Komloch / Helffrich, Krafft, Engelbert, Stummell 157 • Ludewich Crestian Kerßenstein / Göttfrid von Gilltlingen 158 • Nickel v. Horrnn 159 • Friederich von Gelhornn 160 • Franciscus a Santvoort 161 • Eberhard Ehem 162 • Jacob van der Haghe D. de Gotthem 163 • Hanß Fridrich von Luchtmar zu Lichtenburgh 164 • george Niebelschits von rithschits 165 • Heinrich von Kopenstein / Herman von Köteritz / Wwolff Michaell vo[n] Geisspitzheim Hauß hoff: zur Siemen 166 • Georg vonn Benfeldt 167 • Ludwig von Bodigkheim 168 • Petrus Guicciardinius / Girolamo Sommaj / Francesco Guicciardini 169 • Friderich von Fleckenstein 170 • Hans Adeborn 171 • Henning Bille / Hemming Bille 172 • Chasper Winterfeldtt 173 • Hans Bernhart von Groherodt 174 • Johan Quaedt Herr von Wyckraedt 175 • Focco Beninga a Grimers[u]m 176 • Christoff Georg von Berge 177 • Santvoort 178 • Wolff von Rotkirch auf Panthen 179 • Wolff Connradt Greckh von Kochendorff 180 • Jorg Rudolff von Hesler 181 • Veit Dieterich von Öbernitz / Eberhardt von Buttlar 182 • Friederich von Weyhen / Hans Friderich von Ponickhaw 183 • Hans Heinrich vonn Osterhaussen 184 • Georg Landtschadt von Steinach der Jüng[er] 185 • 186 • Hannß Ludwich von Geisperg / Dieterich von Winterfeld / Georg Weinstperg[?] / Philippus Rechburg / Claus Daube 187 • Henrich Sigmundt von Walwitz / Joachim Flans / Haugk von Nostiz 188 • Wolff Eberhardt von Witzleben / Valtin von mosikaw / Johan Klantt zum Post 189 • Erich Philips zum Bung[en] / Diderich, Hermann, von, Bredenoll 190 • Hannß Wambold von Umbstad 191 • Melcher Brommer 192 • Wilhelm von Botzheym 193 • 194 • Iohannes Burckhardus Ab Helmstat / Julius Friderich Herzog zu Würtemberg 195 • Conradt Kechler von Schwandorff 196 • Volmar v[on] Remchingen zu Hilspach 197 • heinrich Chanoffskey von Langendorff 198 • Johan Huinga von Kollum 199 • Linnert Ripperda 200 • Adam vom Stein / Georg Schillinck Dillenburg 201 • Albrecht vonn Langen 202 • Frederick de Leefdael 203 • Johannes ab Asscheberg / Heidenreichus ab Asschebergh 204 • 205 • Merrycke Lycklema van Nyholt 206 • Anna Catharina de Dekema 207 • Andreas ab Hiddema 208 • Hector Lyckema 209 • Cornelis Hooftman 210 • Marguerite Hooftman / Beatrice Hooftman 211 • Johan Ge. van Heerma 212 • Womck van Mockema 213 • Christianus p. Anhalt 214 • 215 • Fridericus Conders ab Helpen 216 • Johan Rengers thom Postae 217 • J. Engelstedt 218 • Syts van Heerma 219 • Here v. Burmania 220 • Juliana De Horion 221 • Ruerdus a Juckema 222 • Gertruijdt van Engelstee[dt] 223 • Antonies de la Aylva 224 • Ansck van Burmania 225 • 226 • Tako a Ringhia 227 • Diederich, Hermann vonn Bredenoll 228 • 229 • Frantz von Hammerstein / Georg Landtschadt von Steinach 230 • Frouck van Juckema 231 • Homerus v. Harinxma 232 • P[ieter van] Dekema 233 • Barbera van Dekema 234 • D[ouwe] v[an] Aylwa 235 • Humalda 236 • Hanß Fridrich zu Luchtmar in Luchtenbergh 237 • Rutgerus à Rhemen 238 • Frederick de Horion 239 • F. de Hemstra 240 • Julius Bottinga 241 • Philippus Henricus à Belderssheim 242 • Joan. Piscator 243 • J.P.A. / Wolfgangus ab Erlach Helveti[us] Bernas 244 • Helfricus, Krafft, Engelbertus Stummelius 245 • Gasp. Olevian[us] 246 • 247 • Herbert Kobrinck / Adolphus Ripperda / Snelger Houwerda / Otto van Alrittsloe genandt pappa[?] / Mauritz Ripperda / Cordt grothuiß v. to der Spich 248 • J v Alta 249 • 250 • Tarezius [= Theresius?] a Walta • Petrus a Walta 251 • Ryxt van Heerynga 252 • Deytzie Winia 253 • H. Ringhia 254 • André Matthieu seigr. de Castelas Chtr. de St. Lazare Brigadier et gouverneur de Longwil 255 • Helaine de Rodenstein 256 • Catherine Freyen de Hueren 257 • Frederick de Roben seigr. de Roodeck, honlange et trentange 258 • Anne de Lellich 259 • 260 • 261 • Catherine Schenck de Schmitburg 262 • Ursule de Hapsberg 263 • Marianne de Hornstein espouse de Frederick de Roben 264 • Marie Salome de Sponheim dit Bacherach 265 • 266 • 267 • Dony 268 • 269 • 270 • 271 • Wilhelmus Wickhamus 272 • 273 • 274 • 275 • Jacques van Challansi 276 • 277 • 278 • 279 • 280 • 281 • 282 • 283 • Fredrich van Vervou 284 • 285 • 286 • 287 • 288 • 289