>> HOMEpage

Brand schuttersdoelen Leeuwarden en windhoos(?) in Friesland vóór 1600

M.H.H. Engels, juli 2008

Bron: Tresoar, vh. Prov. Bibl. v. Frl., Hs 737 (folio)
Historiae. Warachtige beschrievinghe van alle vornampste trubelen ende geschidenissen zedert den jaare 1566 tot den jegenwordighe jaare 159[9] in Vrislandt geschyet; bi een ut verscheidene scriften vergadert ende in dyt tegenwordighe trataett int licht gebrocht door P.V.S. Alles to lifde ende recoratie der lasthebbende geesten in Vrislandt. Anrorende hier bi gefoecht enighe geschedenisse der onlegende grensen.
In 1951 gekocht bij Boekhandel en Antiquariaat "De Tille", Leeuwarden; catalogus no. 14, nr. 83, richtprijs fl. 40,--.
Handschrift, 56 bln. folio, waaronder 24 onbeschreven. In perkamenten omslag met restanten van leren sluitriempjes.
Volgens fol. 10 verso P.V.S. = Pieter van Soutelandt, boekbinder en boekverkoper te Leeuwarden; vgl. Hist. Centr. Leeuwarden - aestimatieboek Z9; 212: 1613/04/13.

Brand

42r
Int jaar 1584 op Helige Drivoldcheits dach
avonts ontrent vijff brande den Doele binnen
Leverden ende reyst tot desen tijt hoe den brandt
gecomen was. Hier geschede noch niet soe
groten schade als den brant scricklick was. In
dese brant toenden veel vrome burgers haar
manlicke clooeckheyt mitsgaders vier
ofte vijf ongerschen die bekans in den vlamen
des brans stonden. Den Dooele werde
weder opgemaekt, dan gans soe schoen niet alse
wel geweest was. Die welck gelick ghij
noch hier siet, anno 159[.] weder ferbrandt
ende opgebout is.

Doelen ca. 1572 Robles-atlas


1603


1622: Q = Doelen


1664: Y = Doelen

Drievuldigheidsdag = festum Trinitatis, zondag na Pinksteren, 14 juni oude stijl.
Ongerschen = Ungerschen = Hongaren; in het bijzonder in Friesland Hongaarse reizende dokters, die o.a. jeneverbesolie stookten die gebruikt werd als medicijn, vooral tegen kiespijn.
Is de aanwezigheid van "Ongerschen" een verklaring voor het onstaan van de brand in 1584? Met andere woorden is er een ongeluk gebeurd bij het destilleren?
Lit.: H. Nijboer, Een rekening betreffende de bouw van de schuttersdoelen in 1540. In: Fontes Leovardienses (Leeuwarder Historische Reeks VII, 2002), 185-202; blz. 187 detail kaart Caspar de Robles ca. 1572.




Windhoos?

56v
1599 ontrent drie uren nach middach
den 18. Juli is een seer scricklicke
ende wrede geweest van
bovenmaten harden wynt, donder, blixem
ende regen, dat het meer scheen een
artbevinge als een onweder te sin ende heeft
ontrent een half ure geduurt. Dese
wyndt dede overdadige grote schade aen
huysen, schueren ende onder hooybergen. Den
hooy oppen dijc opt velt stonde woven[?]
op somige platsen soe heel vech, dat men
nadat het onweder gestilt was,
naulix een strohallemen conste vinden.
Dese donder heeft vel schade an beesten
gedaen, soe dat de gemene huysman dese
groete ende mercklicke plage Goedts sampt
den burgerie in alle steden daar se geweest is
wel beclagen mach.

>> begin