>> HOMEpage

Stempelsnijders Friesland 17e en 18e eeuw

Internetuitgave: M.H.H. Engels, juni 2014

Encyclopedie van Friesland 1958

In 17de en 18de eeuw heeft Frl. officiële landschap-stempelsnijders gehad, meestal zilversmeden.
Zij waren officieel aangesteld om de stempels te snijden voor het geld, dat vaak wisselde, de zegels te maken voor het zegelen der papieren, om de ytig- en brandijzers te vervaardigen, de nijptangen voor het 'ytigen' (merken) der lakens, en ook de medailles te slaan, die de Staten bij heuglijke gebeurtenissen uitreikten. Behalve de landschap-stempelsnijders kregen vaak anderen opdrachten. Na het verdwijnen van de munt werd bij de dood van J. Jongsma het ambt opgeheven (1782).
Als landschap-stempelsnijders zijn bekend:
• Harmen v. Elmerhuysen (1610)
• Johan Melchior Oostervelt (1623-39) >> testament
• Thomas Laurens Asperen (1639-57)
• Hillebrand Brongersma (1657-68)
• Wybrandus Lollij (1668-71)
• Pauwels Jansen Barrahuys (1671-74)
• Matthijs Siderius (1674-76)
• Johannes Mancadan (1676-95, als valsemunter afgezet)
• Cornelis Jongsma (1695-1723)
• Johannes Jongsma (1723-82), daarna zonder de titel Johannes de Wal.

Ter vergelijking

Tresoar: database genealogie en Nadere Toegang (resoluties GS) 5.09 deel 2
- Ondertrouw Leeuwarden 26 maart 1625: Jan Melchiors Oostervelt afkomstig van Leeuwarden en Sydske Hollis afkomstig van Leeuwarden; Aestimatie 1625; Betalingsordinanties op de Ontvanger Generaal mei 1635: Jan Melchiors stempelsnijder wegen een halff jaer tractament 1en Maij verschenen 150 £; geb. Harlingen ca. 1583, x 1. 1611 Trijntje Wolters, x 2. 1614 Atke Oenes, x 3. Siteske Holles, x 4. 1637 Grietje Holles; begr. 29 jan. 1667 Westerkerk; edelsmid
- Thomas Lourens aengestelt den 23. november 1639
-- De stempelsnijders gelast om de stempels te snijden met de datum van ít jaer, den 18. september 1645
- Hillebrandt Brongersma aengestelt tot stempelsnijder van de Munte, den 21. Martii 1657
- Wibrandus Lollii ut supra in plaets van H. Brongersma, den 24. april 1668
- Paulus Barhuis ut supra in plaets van Wibrandus Lollii, den 23. septemb. 1671
- Matthijs Siderius ut supra in plaets van P.J. Barhuis, den 14. Martii 1674
- Joannis Mancadam [kleinzoon van de schilder Jacobus Sibrandi Mancadan; zou in 1696 als valsmunter zijn aangeklaagd] ut supra in plaets van M. Siderius, den 6 Martii 1676
-- De heren Aylva en Jongestal gecommitteert om met Laes Rinnerts als stempelsnijder over het snijden van de stempels een accoordt te maken, den 15. decemb. 1682
- Cornelius Jongsma aengestelt tot Landschaps stempelsnijder in plaets van J. Mancadam, den 13. Augusti 1696
- Joannis Jongsma ut supra in plaets van C. Jongsma, den 25. Junii 1723

>> begin

Testament Jan Melchiors Oostervelt

Bron: Tresoar, archief Van Sminia, toegang 327, inv.nr. 2561
Testamentum reciprocum van den scheepen Jan Melchiors cum uxore //
Copia
In den name Jesu Christi Amen

Op huyden dato ondergeschreven hebben wij Jan Melchiors
scheepen deeser steede Leuwarden, ende Griettie Jelle dr. echtld.
oovergedach den seeckerheit des doodts, ende den onseeckeren uire
vandien, die meenich mensch in deese swacke tijden
haastich ende onmijdelijcken booven gissinge oovercompt, ende
wij niet van sins sijn intestât deeser weerelt te overlijden,
sonder eerst ende alvooren van onse goederen te hebben gedis-
poneert, ist daeromme dat wij bij onse gesontheit ende verstande
gemaeckt hebben deese onse uyterste wille ende door den
welcken wij voor eerst Goode in Christo onse onsterflijcke
zielen recommandeeren, ende onse lichamen een eerlijcke be-
graffennisse tot den jongsten dage, treden daermeede oover
tot schickinge onser tijdtlijcke goederen, waermeede wij
van Goode gesegent sijn, volgens dien instiruere ick testator
tot erffgenaem van alle mijne na te latene goederen mijn l.
huysvrouwe Griettie voornoempt, ende bij haer versterven
voor mij testator sullen haere naaste vrunden ende erffge-
namen omme het jaer nae haer versterven gebieten sooda-
nige drie duysent car.gls. in voegen sij in hare testamente
heeft gelieft te disponeren, doch belaste de voornoemde
mijn huysvrouwe ende erffgenaem, omme het jaer nae mijn
doodt te laten volgen aen mijn nagenoemde legatarien de
naegespecificeerde legaten, als aen mijn swager Joannes
Mamminga, weesvoocht binnen Leeuwaerden, ende meede
rentemeister derselver steede, mijn halve huysinge tegen-
woordig bij mij bewoont, een halve sate landts tot Olde-
boorn bij Pytter Douwes gebruyckt, van welcke beide
parceelen hem de andere helfte als eigen toebehoort.
Item noch vier madt maden, leggende in Aucke Wobbes
camp tot Beetsterswaech, ende daer te boven mijn //
geheele plaets ofte sate landts meede tot Oldeboorn
leggende bij Willem Rintses gebruyckt, alle parceelen met
hunne respective belastinge daerop leggende; doch dat
deese miujne legatarius ende swager geholden weesen bij het
genoott derselver legaten alsdan aen mijn huysvrouwe voor-
noempt weeder uyt te keeren de somme van twee duysent
goltgls., noch bespreecke ick testator aen denselve mijn
swager het vrucht gebruyck ende gesach geduerende sijn leeven,
van huysinge, hoovinge ende polle landts daerachter tot
Oldeboorn naest des heeren grietman Andringa bewoonde
huysinge met mijn huysvrouwe ende erffgenaem ge-
duerende haer leeven te gebruycken tesamen ende elcx in het
besonder, ende het gesach van den graven in de kerck cum
annexis aldaer, dan nae de doodt van hen beide bespreecke ick
denselvigen huysinge, hoovinge ende graven cum annexis aen
Trijntie Reiners, off bij versterven aen hare kinderen ende
erffgenamen. Legatere oock aen d'selve Trijntie omme het
jaer nae mijn dood den somma van twee hondert car.gls., ende
aen haer soon Melchior Geerts hondert ende vijftich car.gls.
ende aen haer dochter Trijntie Geerts hondert car.gls.
Noch legatere ick testator omme het jaer nae mijn versterven
ut te keeren aen mijn bloetvrienden tot Emden, als aen Ernst
Hoflinga ende Elske Hoflinga elx twalef hondert car.gl.,
dan sal bij Elske daeraff maer het vruchtgebruick off de
bladeren daervan jaerlijx moogen genieten, ende aen haere
kinderen d'eigendom moeten laten volgen ende beholden, 't selvige
mits deesen expres ordonerende, aen Jannichie Jans met
haer broeder Carst Jans, kinderen van Rademaetker[!] //
meede tot Emden den somme van twee duysent ende vijf hondert
car.gls., ende aen Francijntie een dochter van mijn nichte
Dirckien meede tot Emden ses hondert car.gls., ende aen
Harmentie Harmens dr. tot Franeker ende aen mijn
neef Claes meede aldaer, yder twee hondert car.gl., ende
legatere wijders aen het weeshuis binnen Leeuwaerden
vijff hondert gelijcke gls., ende aen des stadts weesen drie
hondert derselver guldens ende aen de armen van de kercke
aldaer twee hondert car.gls., ende aen de kercke-armen
van Oldeboorn hondert car.gl. ende aen die van Accrum
vijftich derselver guldens. Ende ick testatrix Griettie
Jelle dr. verstervende voor mijn l. man maecke den
selvigen tot erffgen. van alle mijne goederen, allen mijn
moeder Simcke Doeckes tot Bolswaert loco legitimae daer-
inne haer instituerende, in den somme van drie duysent car.gls.
ende bij versterven van mijn moeder sullen deese drie duysent
car.gls. omme het haer nae d'doodt van mij utgereickt werden
aen mijn naeste vrunden, gelijck mede alle mijne linnen ende
wollen cleederen tot mijn lichaem behoorende, sampt silverwerck
ende juweelen van goldt bestaende in twee gouden kap kettens, ende
thien gouden ringen, die nochtans eerst op mijn moeder vs. sullen coomen
ende nae den doodt van haer praelegatere aen mijn broeder Baucke Jelles
vijftich car.gls., ende aen mijn suster Aeltie gelijcke vijftich gls. met
mijn silvere kaysel [= sleutelring], die ut d'vs. drie duysent gls. sullen voor affgaen, als
oock allesins een legaet van vijftich gls. aen het weeshuys binnen
Leeuwaerden vs., ende gelijcke vijftich gls. aen de kerckarmen tot
Bolswert. Dit is alsoo onse reciprocum testamentum, dien
wij als een inscript..s, off nuncupatium, off codicil in de
alderbeste voegen coomende staende geholden werden //
na onse doodt begeeren achtervolght te hebben, dien wij eerst mijn
praesentie van de nagenoemde getuigen tot onsen huise versocht hebben ver-
teeckent neevens hen, naedat wij verclaert hadden, dat ons deesen
wel duidelijcken int geheel was voorgeleesen, ende haer getuigen maer
het begin ende het einde, sullende het middelste inhout hen wesen
onschadelijcken de persoenen tot het teeckenen deeses, waeraff twee
eensluidende sijn gemaeckt versocht, sijn deesen, als Hessel Selis,
Sybe Upckes Hoochacker, Mr. Tierck Mensenburgh [pasteibakker], Jilte
hendrix, Joannis Foppes, Pytter de Witt, Jochum Roelefs, ende
Dr. Dominicus Feenstra ad actum unico contextu ter plaetse
als boven desen 27 Julii 1666. Onder stonde Jan Melghers Oostervelt
Griettie Jelles, Hessel Selis, S.U. Hoogacker, Mr. Tierck
van Mensenburch, Jelte Hendricks, Joannis Foppens, Pyter de
Witt, Jochgem Roeleff, D. Feenstra met hunne halen ende togen.

Gecollationeert tegens den
principele testament verteekent
als boven, is desen daermede
bevonden te accorderen. In
kennisse van mij, desen
8 Maii 1669.
Ter ordonnantie van den Hove
Scheerhagen
5.8.
1669 //

Alsoe Griettie Jelle dr., nagelatene weduwe
van w. den scheepen Johan Melchiors binnen
Leuwarden, als erffgen. van denselvigen van monsr.
Johannis Mamminga, weesvoocht ende rentemr.
binnen vs. steede, heeft ontfangen ende genooten
den toehaecke van den legatie de landen ten testa-
mente mij besproocken, waeraff sij aen mij
oock de possessie vrijwillich heeft toege-
staen ende laten volgen, bedragende de toehaecke
ofte de venditie mij te laste gelecht, omme
weegen het genott derselver landen aen haer
te moeten betalen ofte uitkeeren den somme van
twee duysent golt gl. Ist dat sij Griettie
deesen niet alleen passeert neffens d'vs. somme
voor een quyte, maer in cas de legateerde
landen booven hoop ende vermoeden mochte werden
gegeevinceert ende den legatario Mamminga
het effect van dien selvigen niet mochte conen
genieten, soe belooft sij griettie in qlt. voors.
den ontfangenen somme voorengeroert met
den accessorien vandien wederomme te res-
tiueren aen den gedachte Mamminga ofte sijn
succesoren, daervoer ten onderpand
stellende alle haer eigen ende des sterhuis
goederen specialijcken, als weesende door den
ontfangene somme vermeerdert, hetwelcke bij
mij Mamminga soe veele profijtlijcken ge-
accepteert is. Oirconde onser handen
ende den subscriptie van den onderges. ad[vocae]t
onder twee eensluidende gestelt.
Actum bij continuatie van tijdt
Leuwarden den 19 Octob. 1672
Grydttye Jelles
J. Mamminga
D. Feenstra

>> begin